نگاه عمیق: هنر، فلسفه و روانشناسی - پایگاه خبری تخصصی اتاق روشن پرس

چگونه می‌توان با بكارگيري مونتاژ ديالكتيكي در عكاسي به روايتگري پرداخت

سانتاگ در نظریات خود، عکاسی را صرفاً یک فعالیت هنری یا فنی نمی‌دید؛ بلکه آن را یک «عملکردِ سیاسی و اخلاقی» تلقی می‌کرد

«اتاق روشن» تنها کتابی درباره‌ی عکاسی نیست؛ یک سفرِ درونی و دردناک است که از میان آلبوم‌های خانوادگی می‌گذرد. رولان بارت در این اثر، با کنار گذاشتنِ عصایِ خشکِ منطق، به دنبالِ جوهرِ زندگی در قاب‌های ساکن می‌گردد. در دومین شماره از مجموعه‌ی «کُدِ بارت»، به بررسی ساختارِ دوگانه‌ی این کتاب می‌پردازیم و واکاوی می‌کنیم که چگونه مرگِ مادر، به موتور محرکِ یکی از مهم‌ترین نظریاتِ تاریخ عکاسی تبدیل شد. اگر می‌خواهید بدانید چرا بارت «عکس باغ زمستانی» را از ما پنهان کرد، این مقاله راهنمای شماست.

آیا عکس‌ها صرفاً اسنادی بصری برای ثبت تاریخ هستند یا ابزاری برای جریحه‌دار کردن روح؟ رولان بارت، فیلسوف نامدار فرانسوی، در شاهکار خود «اتاق روشن»، عکاسی را از بند تعاریف خشک آکادمیک رها کرد و میان دو تجربه متمایز مرز کشید: «استودیوم» که ما را به آگاهی فرهنگی می‌رساند و «پونکتوم» که همچون تیری قلبمان را نشانه می‌رود. در قاب نهم، ضمن بررسی دقیق این دو مفهوم، به تئاتر ارواح در عکاسی خیابانی سفر می‌کنیم و با تحلیل آثار «ویویان مایر»، در جستجوی آن لحظه‌ی قطعی خواهیم بود که زبان در برابر عکس باز می‌ماند و سکوت آغاز می‌شود.

رولان بارت با کتاب «اسطوره‌شناسی‌ها» به ما آموخت که چگونه تصاویر را به مثابه‌ی کدهایی سیاسی و فرهنگی «بخوانیم»، اما در «اتاق روشن» به کشف بزرگ‌تری نائل شد: اینکه عکس در عمیق‌ترین لایه‌ی خود، فراتر از هر زبانی می‌ایستد. در این مقاله، نخستین کُد از مجموعه‌ی دهگانه‌ی بارت را بررسی می‌کنیم؛ گذارِ پرماجرای او از دنیای پرهیاهوی نشانه‌ها به ساحتِ صامت و مادیِ «این-بوده-است». جایی که فیلسوف، قلمِ نشانه‌شناسی را زمین می‌گذارد تا در برابر عظمتِ حضور، سکوت کند.

در دنیایی غرق در تصاویرِ بی‌شمار، جایی که هر کلیک، هزاران عکس را به ما عرضه می‌کند، بازخوانیِ نظریاتِ رولان بارت – فیلسوفی که عکاسی را از یک «تکنیک» به «مسئله‌ای وجودی» بدل کرد – نه یک انتخابِ آکادمیک، که ضرورتی حیاتی است. در آغازین شماره از بخش «کُدِ بارت» در «اتاق روشن پرس»، به قلبِ «اتاقِ روشن» او سفر می‌کنیم تا دریابیم چرا مفاهیمِ «این-بوده-است»، «پونکتوم» و «تئاترِ مردگان»، هنوز کلیدهایی قدرتمند برای فهمِ حقیقتِ نهفته در پسِ هر قابِ عکس، و حتی در تصاویرِ مجازیِ امروز، محسوب می‌شوند.

مرلوپونتی با تکیه بر مفهوم «تجربه زیسته» و «بدنِ زیسته»، ادراک را فرآیندی فعال، تعاملی و درهم‌تنیده با جهان می‌داند؛ فرآیندی که در آن، نگاه نه عمل مشاهده‌ای منفصل، بلکه شکل‌گیری معنای مشترک در میان بدن و جهان است

هایدگر حقیقت را نه مطابقت میان ذهن و عین، بلکه رخدادی وجودشناختی می‌فهمد که در آن موجودات از پوشیدگی بیرون آمده و خود را می‌نمایانند.

نیچه با طرح مفهوم چشم‌اندازگرایی و نقد نظریه سنتی بازنمایی، حقیقت را امری سیال، تفسیری و وابسته به نیروهای زندگی می‌داند.

عکس می‌تواند لحظه‌ای از مکث و تأمل ایجاد کند و مخاطب را برای زمانی کوتاه از چرخه میل و خواستن جدا سازد.