محسن راستانی درگذشت؛ خاموشی دوربینی که روایتگر جنگ و زندگی ایرانیان بود

به گزارش اتاق روشن پرس، محسن راستانی، از چهره‌های شناخته‌شده عکاسی مستند، عکاسی جنگ و عکاسی خبری ایران، روز یکشنبه سوم آبان‌ماه ۱۴۰۵، برابر با ۲۵ اکتبر ۲۰۲۶، پس از تحمل یک دوره بیماری در ۶۸ سالگی درگذشت و جامعه عکاسی ایران یکی از هنرمندانی را از دست داد که بخش مهمی از فعالیت حرفه‌ای خود را به ثبت زندگی انسان‌ها، تحولات اجتماعی و روایت تصویری رویدادهای تاریخی اختصاص داده بود.

خبر درگذشت این عکاس را سیف‌الله صمدیان، عکاس و فیلم‌ساز ایرانی، در پیامی کوتاه اعلام کرد و  از پایان زندگی این هنرمند خبر داد.

از خرمشهر تا ثبت تاریخ معاصر ایران

محسن راستانی در سال ۱۳۳۷ در خرمشهر متولد شد و پس از تحصیل در رشته عکاسی دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران، فعالیت حرفه‌ای خود را در عرصه عکاسی خبری و مستند گسترش داد. او در سال‌های جنگ ایران و عراق، دوربین خود را به سوی رویدادهای جنگ و زندگی مردم گرفت و به‌تدریج به یکی از چهره‌های مطرح عکاسی مستند ایران تبدیل شد.

راستانی در طول فعالیت حرفه‌ای خود، علاوه بر ثبت تصاویر جنگ ایران و عراق، مجموعه‌ها و پروژه‌های متعددی را در ایران و کشورهای مختلف از جمله آلمان، لبنان، لهستان، بوسنی و هرزگوین و ارمنستان دنبال کرد و موضوعاتی همچون زندگی اجتماعی، هویت انسانی، خانواده و تحولات جوامع را در آثار خود مورد توجه قرار داد.

«خانواده ایرانی»؛ روایتی تصویری از جامعه و هویت

یکی از پروژه‌های شاخص محسن راستانی، مجموعه «خانواده ایرانی» بود؛ پروژه‌ای که در آن، عکاسی پرتره به ابزاری برای ثبت چهره‌ها، روابط انسانی و جلوه‌های گوناگون زندگی اجتماعی تبدیل شد.

اهمیت این مجموعه در توجه به انسان و جایگاه او در بستر خانواده و جامعه است؛ رویکردی که در بخش قابل‌توجهی از آثار راستانی دیده می‌شود و به عکس‌های او هویتی فراتر از ثبت یک لحظه می‌بخشد.

او در عکاسی مستند، بیش از آنکه صرفاً به ثبت یک واقعه وابسته باشد، به حضور انسان در متن رویدادها و رابطه میان تصویر، حافظه و تجربه زیسته توجه داشت؛ ویژگی‌ای که می‌توان آن را از مؤلفه‌های مهم نگاه هنری او دانست.

نقش محسن راستانی در آموزش عکاسی و فعالیت‌های صنفی

راستانی علاوه بر فعالیت هنری، سال‌ها در حوزه آموزش عکاسی حضور داشت و به‌عنوان مدرس دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران، تجربه و دانش حرفه‌ای خود را در اختیار نسل‌های بعدی عکاسان قرار داد.

او از اعضای هیئت مؤسس انجمن صنفی عکاسان مطبوعاتی ایران و انجمن عکاسان ایران بود و در طول فعالیت حرفه‌ای خود، مسئولیت‌هایی از جمله دبیری سرویس عکس نشریات، حضور در شوراهای سیاست‌گذاری هنری و داوری جشنواره‌ها و مسابقات عکاسی را بر عهده داشت.

حضور در نمایشگاه‌های انفرادی و گروهی در داخل و خارج از کشور، دریافت جوایز عکاسی و نگارش مقالات تخصصی در مطبوعات ایران نیز از دیگر بخش‌های کارنامه این هنرمند به شمار می‌رود.

میراث تصویری محسن راستانی برای عکاسی ایران

درگذشت محسن راستانی تنها پایان زندگی یک عکاس نیست، بلکه فرصتی برای بازخوانی میراث هنرمندی است که دوربین را وسیله‌ای برای شناخت انسان، ثبت حافظه جمعی و روایت تجربه‌های اجتماعی می‌دانست.

آثار او، از عکس‌های جنگ و تحولات منطقه‌ای تا پرتره‌های انسانی و مجموعه‌های اجتماعی، بخشی از تاریخ تصویری معاصر ایران را در خود جای داده‌اند؛ تصاویری که با گذشت زمان، ارزش مستند و فرهنگی آن‌ها همچنان موضوع توجه پژوهشگران، هنرمندان و علاقه‌مندان به تاریخ عکاسی خواهد بود.

اتاق روشن پرس درگذشت محسن راستانی را به خانواده او، شاگردان، همکاران و جامعه عکاسی ایران تسلیت می‌گوید.