معرفی - پایگاه خبری تخصصی اتاق روشن پرس

کمتر هنرمندی در تاریخ عکاسی توانسته است با یک هدیه تصادفی در ۴۸ سالگی، مسیر یک رسانه را برای همیشه تغییر دهد. «جولیا مارگارت کامرون» نه تنها یک عکاس، که یک ساختارشکنِ تمام‌عیار در عصر ویکتوریا بود؛ زنی که با طرد قواعد خشک شیمیایی و تکنیکیِ زمانه، «فوکوس نرم» را به مثابهِ امضای هنری خود بر پیکره‌ی عکاسی حک کرد. در نخستین بخش از سلسله‌جستارهای دکتر مهدی نوری‌مقدم، زیست‌شناسی هنری و روان‌شناختی کامرون از کلکته تا لیتل‌هالند‌هاوس واکاوی شده است؛ روایتی از گذارِ «استعداد» از میان تقابل‌های زیبایی و نبوغ، تا رسیدن به قله‌های تاریخ هنر.

ولادیسلاو کراسنوشچوک (Vladyslav Krasnoshchok)، عکاس برجسته اوکراینی، با بهره‌گیری از تکنیک‌های دست‌ساز و شیمیایی عکاسی آنالوگ (Analog Photography) در کتاب تازه خود با عنوان «مستندسازی جنگ» (Documentation of the War)، روایتی تکان‌دهنده و ماندگار از هجوم نظامی روسیه خلق کرده است که برخلاف جریان شتاب‌زده رسانه‌های دیجیتال، مخاطب را به سفری عمیق در دل روزمرگی و ویرانی شهر زادگاهش، خارکیف (Kharkiv)، می‌برد.

در روزگاری که تصاویر با سرعتی سرسام‌آور در شبکه‌های اجتماعی پیمایش می‌شوند و نگاه‌ها تنها در کسری از ثانیه روی قاب‌ها متوقف می‌گردند، آثار عکاس برجسته، «جو آن چاس» (Jo Ann Chaus)، همچون توقفی اجباری در مسیر نگاه مخاطب عمل می‌کند؛ عکاسِ پژوهشگرِ «خودپرتره‌های روان‌شناختی» که در تازه‌ترین کتاب خود با عنوان «ناگفته‌ها» (Unspoken)، تعاریف نوینی از زنانگی و میراث نسلی را فراتر از نمایش‌های سطحی و کلیشه‌ایِ فضای مجازی ارائه می‌دهد.

در دنیایی که بسیاری از عکاسان تنها برای شبکه‌های اجتماعی تصویرسازی می‌کنند، هستند کسانی که دوربین را به دست می‌گیرند تا معنایی عمیق‌تر به روزمرگی‌ها ببخشند. در این گفت‌وگو، با یک عکاس مد همراه می‌شویم که در جستجوی اصالت، خیابان را به استودیو ترجیح می‌دهد.

عکاسی جنگ، تنها ثبتِ تیر و ترکش و میدانِ نبرد نیست؛ بلکه ثبتِ لحظاتی است که انسان در مرزِ باریکِ مرگ و زندگی، حقیقتِ وجودیِ خود را عریان می‌کند. مهدی منعم، عکاسِ پیشکسوت، در این یادداشتِ تأمل‌برانگیز، از مواجهه‌ی خود با این واقعیت می‌گوید و بر این باور است که رسالتِ عکاس، نه زیبایی‌شناسیِ خشونت، بلکه نگاهبانی از «رنجِ انسان» است تا در هیاهوی تاریخ، گم نشود.

منوچهر قلمچی، از نام‌های ماندگار در تاریخ عکاسی خبری ایران است که سال‌ها با دوربین خود در روزنامه اطلاعات، وقایع سیاسی و اجتماعی کشور را ثبت کرد. او که در دوران دفاع مقدس با داوطلب شدن برای حضور در خط مقدم، به عکاسی از لحظات سرنوشت‌ساز تاریخ معاصر پرداخت، اکنون با نگاهی منتقدانه به سیر تحول عکاسی خبری، میراثی از تجربه‌های ناب آن دوران را در کارنامه خود دارد.

مایکل بلک‌شایر (Michael Blackshire)، مستندساز و عکاس ۳۲ ساله، با تولید مستند «صداها در آینه» (Voices in the Mirror)، توانسته است به فهرست نهایی جایزه اسکار دانشجویی ۲۰۲۶ راه یابد؛ اثری که با تمرکز بر زندگی حرفه‌ای دو عکاس پیشگام سیاه‌پوست در شیکاگو، اهمیت ماندگار روایتگری تصویری را یادآوری می‌کند.

اگر ذهن شما عکاسی خیابانی را تنها در خیابان‌های نیویورک، لندن یا پاریس جستجو می‌کند، زمان آن رسیده است که نگاه خود را وسعت ببخشید؛ کتاب جدیدی که روایتگر سبک زندگی و فرهنگ آفریقا از دریچه لنز هنرمندان بومی است، با تصاویری بی‌نظیر، روایتی اصیل از عکاسی خیابانی معاصر را به نمایش می‌گذارد که پیش‌تر کمتر دیده شده بود.

در میانه قرن نوزدهم، هم‌زمان با گسترش عکاسی تجاری «کارت ویزیت» که پرتره را به کالایی ارزان و انبوه تقلیل می‌داد، فلیکس نادار با رویکردی ساختارشکنانه، مسیر عکاسی پرتره را به سوی «تحلیل روان‌شناختی» تغییر داد. دکتر مهدی نوری‌مقدم در این نوشتار، ضمن واکاوی تقابل نگاه نادار با جریان‌های بازاری عصر خود، چگونگی ارتقای این رسانه به یک هنر مستقل و ماندگار را بررسی کرده و پرتره‌های نمادین او، به‌ویژه تصویر شارل بودلر را به مثابه یک تحلیل تصویری از مدرنیته و روحِ سرکشِ انسانِ آن دوران بازخوانی می‌کند.

در ادامه سلسله مقالات تحلیل زندگی و کارنامه عکاسان جریان ساز تاریخ، این شماره به سراغ فلیکس نادار، هنرمند نواندیش قرن نوزدهم می‌رود؛ چهره‌ای که با تلفیق روح صنعتگری و ذوق شاعرانه، در عین واحد پایه‌گذار عکاسی هوایی و نورپردازی مصنوعی بود و با نگاه روان‌شناختی خود در پرتره، جهان تصویر را برای همیشگی دگرگون ساخت.