در تاریخ عکاسی، کمتر شخصیتی را می‌توان یافت که به اندازه فردریک داگلاس، فعال برجسته حقوق مدنی، نویسنده، سخنران و رهبر جنبش لغو برده‌داری آمریکا، به قدرت تصویر ایمان داشته باشد. داگلاس که از مشهورترین چهره‌های مبارزه با برده‌داری در قرن نوزدهم به شمار می‌رود، عکاسی را به یکی از مهم‌ترین ابزارهای مبارزه با تبعیض نژادی و دفاع از آزادی و حقوق سیاه‌پوستان تبدیل کرد؛ تا جایی که امروزه بسیاری از پژوهشگران، میراث سیاسی و اجتماعی او را از مجموعه پرتره‌هایش جدایی‌ناپذیر می‌دانند.
«**فردریک داگلاس**، چاپ آلبومن، حدود سال ۱۸۷۰.
عکاس: **جورج فرانسیس شرایبر**.
| بخش چاپ‌ها و عکس‌های **کتابخانه کنگره ایالات متحده**، واشینگتن، دی.سی. ۲۰۵۴۰، آمریکا.»
به گفته لانی بانچ، دبیر مؤسسه اسمیتسونین، در گفت‌وگو با برنامه CBS News Sunday Morning، «فردریک داگلاس در قرن نوزدهم، بیش از هر فرد دیگری در آمریکا، مقابل دوربین عکاسی قرار گرفت.»
بانچ توضیح می‌دهد: «فردریک داگلاس به‌خوبی می‌دانست که هر تصویر از او مورد تحلیل و تفسیر قرار خواهد گرفت؛ به همین دلیل، تمام جزئیات ظاهر و حالت چهره‌اش این پیام را منتقل می‌کرد که من فردی تحصیل‌کرده، متعلق به طبقه متوسط، برابر با دیگران و شایسته احترام هستم.»
«**فردریک داگلاس**، عکس از **جورج کندال (جی. کی.) وارن**، حدود سال ۱۸۷۶. این تصویر، یک **چاپ آلبومن** است که بین سال‌های **۱۸۸۴ تا ۱۸۹۰** تهیه شده است.
| بخش چاپ‌ها و عکس‌های **کتابخانه کنگره ایالات متحده**، واشینگتن، دی.سی. ۲۰۵۴۰، آمریکا.»
فردریک داگلاس در ۱۴ فوریه ۱۸۱۸ میلادی (۲۵ بهمن ۱۱۹۶ شمسی) در حالی به دنیا آمد که برده بود. او در سال ۱۸۳۸ میلادی (۱۲۱۷ شمسی) با شجاعتی مثال‌زدنی از بردگی در ایالت مریلند گریخت و زندگی تازه‌ای را آغاز کرد. داگلاس بدون برخورداری از آموزش رسمی، خواندن و نوشتن را به‌صورت خودآموز فراگرفت و بعدها زندگی‌نامه‌های خود را درباره دوران بردگی منتشر کرد؛ آثاری که هنوز هم از مهم‌ترین اسناد تاریخی درباره برده‌داری در ایالات متحده محسوب می‌شوند. اما آنچه او را به شخصیتی ماندگار تبدیل کرد، تنها قلمش نبود؛ بلکه نگاه آینده‌نگر او به قدرت عکاسی نیز نقشی اساسی در جایگاه تاریخی‌اش ایفا کرد.
جان استافر، استاد دانشگاه هاروارد، درباره این موضوع می‌گوید: «داگلاس خیلی زود دریافت که عکاسی رسانه‌ای است که می‌تواند واقعیت را با دقت ثبت کند و تصویری واقعی از سیاه‌پوستان ارائه دهد؛ آن هم در دوره‌ای که جامعه آمریکا مملو از کاریکاتورها و تصاویر نژادپرستانه و تحقیرآمیز درباره آفریقایی‌تباران بود.»
استافر به همراه سلست-ماری برنیه و زوئی تراد کتاب مصوری با عنوان تصویرگری فردریک داگلاس (Picturing Frederick Douglass) را منتشر کرده‌اند. این کتاب بیش از ۱۶۰ عکس تاریخی از داگلاس را در بر دارد و نقش عکاسی را در زندگی او و همچنین در جنبش لغو برده‌داری با دقت بررسی می‌کند.
اگرچه امروزه ثبت ۱۶۰ عکس ممکن است رقم چشمگیری به نظر نرسد، اما باید در نظر داشت که تمام این تصاویر بین سال‌های ۱۸۴۱ تا ۱۸۹۵ میلادی (۱۲۲۰ تا ۱۲۷۴ شمسی) ثبت شده‌اند؛ دوره‌ای که عکاسی هنوز در نخستین سال‌های پیدایش خود قرار داشت و تهیه هر عکس، مستلزم صرف زمان، هزینه و تجهیزات فراوان بود.
نویسندگان این کتاب تأکید می‌کنند که داگلاس عمیقاً به قدرت عکاسی برای مقابله با نژادپرستی باور داشت و معتقد بود این رسانه می‌تواند بخشی از منزلت و قدرتی را که جامعه از گروه‌های به‌حاشیه‌رانده‌شده سلب کرده است، به آنان بازگرداند.
به اعتقاد داگلاس، عکاسی «هنر بزرگ دموکراتیک» بود؛ هنری که می‌توانست انسانیت سیاه‌پوستان را به جای تصویری که نظام برده‌داری از آنان ساخته بود، به نمایش بگذارد و هم‌زمان با تصاویر تحقیرآمیز و نمایش‌های موسوم به بلک‌فیس که برداشت عمومی جامعه از سیاه‌پوستان را شکل داده بودند، مقابله کند.
به همین دلیل، مورخان معتقدند نمی‌توان میراث فکری و سیاسی داگلاس را از مجموعه پرتره‌هایی که طی دهه‌ها از او ثبت شده است، جدا دانست. این تصاویر، بخشی جدایی‌ناپذیر از مبارزه او برای برابری و عدالت اجتماعی محسوب می‌شوند.
«**فردریک داگلاس (۱۸۱۸–۱۸۹۵)**، آمبروتایپ در قطع یک‌چهارم صفحه، حدود سال ۱۸۵۶. عکاس: ناشناس. | **نگارخانه ملی پرتره، مؤسسه اسمیتسونین**؛ اهدایی از سوی یک نیکوکار ناشناس.»
آن شومارد، سرپرست ارشد بخش عکس در گالری ملی پرتره مؤسسه اسمیتسونین، می‌گوید: «تصاویر فردریک داگلاس، هنگامی که در جامعه منتشر می‌شدند، انسانیت او را به نمایش می‌گذاشتند و در کنار عکس‌های قربانیان خشونت و برده‌داری، تأثیری بسیار عمیق بر افکار عمومی می‌گذاشتند. ترکیب این دو دسته تصویر، ابزاری فوق‌العاده مؤثر برای مبارزه با برده‌داری بود.»
شومارد همچنین یکی از ارزشمندترین آثار این مجموعه را معرفی می‌کند؛ یک آمبروتایپ ثبت‌شده در سال ۱۸۵۶ میلادی (۱۲۳۵ شمسی) که روی صفحه‌ای شیشه‌ای ثبت شده و همان صفحه اصلی داخل دوربین است. به گفته او، این تصویر «کاملاً منحصربه‌فرد» است و هیچ نسخه مشابهی از آن وجود ندارد. این اثر ارزشمند توسط یک اهداکننده ناشناس به گالری ملی پرتره اسمیتسونین اهدا شده و نام عکاس آن همچنان ناشناخته باقی مانده است.
فردریک داگلاس در سال ۱۸۶۱ میلادی (۱۲۴۰ شمسی)، چهار سال پیش از آنکه آبراهام لینکلن اصلاحیه سیزدهم قانون اساسی آمریکا را برای لغو برده‌داری امضا کند، درباره نقش تصویر چنین گفت:
«شاعران، پیامبران و اصلاح‌گران، همگی تصویرساز هستند و همین توانایی، راز قدرت و موفقیت آنان است. آنان آنچه را که باید باشد، در بازتاب آنچه اکنون هست، می‌بینند و می‌کوشند این تضاد را از میان بردارند.»
استاد جان استافر در جای دیگری نیز تأکید کرده است که علاقه داگلاس به عکاسی تنها به دلیل قدرت اجتماعی آن نبود، بلکه او عکاسی را یک هنر اصیل نیز می‌دانست.
داگلاس در یکی دیگر از سخنان مشهور خود گفته است: «انسان تنها موجودی در جهان است که تصویر می‌آفریند. تنها انسان است که توانایی و اشتیاق خلق تصویر را دارد.»
لانی بانچ نیز با اشاره به گستره استعدادهای او می‌گوید: «داگلاس از نوشتن، عکاسی، سخنرانی و هر ابزار دیگری استفاده کرد تا کشورش را به سوی آینده‌ای بهتر هدایت کند. او از آمریکا انتظاری بسیار فراتر از آن چیزی داشت که بسیاری از آمریکایی‌ها از کشور خود انتظار داشتند.»
امروز، بیش از یک قرن پس از درگذشت فردریک داگلاس، مجموعه پرتره‌های او تنها اسناد تاریخی نیستند؛ بلکه نمونه‌ای ماندگار از قدرت عکاسی در تغییر نگرش جامعه، مبارزه با تبعیض و ثبت کرامت انسانی به شمار می‌روند؛ تصاویری که نشان می‌دهند دوربین می‌تواند فراتر از ثبت چهره‌ها، به ابزاری برای تغییر تاریخ تبدیل شود.
مترجم: نازنین مالکی
Wednesday, 14 October , 2026