در نمایشگاه «خاطرم سرشار باد» در گالری ایرانشهر، فرشید داوودی با بهره‌گیری از روزنامه، تصاویر آرشیوی، چاپ سیلک و ساختارهای مبتنی بر شکاف، به بازخوانی مفاهیمی چون حافظه، هویت، زمان و واقعیت می‌پردازد. او در این مجموعه، به‌جای بازسازی گذشته، مخاطب را با پرسش‌هایی درباره ماهیت خاطره، امکان به‌یادآوردن و چگونگی شکل‌گیری واقعیت مواجه می‌کند.

  • عنوان نمایشگاه از شعری با عنوان «مرثیه خاطره ناممکن» اثر خورخه لوئیس بورخس انتخاب شده است. چه نسبتی میان مفهوم خاطره ناممکن در شعر بورخس و جهان تصویری این مجموعه وجود دارد؟ آیا آثار شما تلاشی برای بازسازی گذشته‌اند یا مواجهه با ناممکن بودن بازگشت به آن؟

واژه‌هایی چون خاطره، هویت، حافظه، زمان و واقعیت از دغدغه‌های اصلی من هستند و بن‌مایه ایده‌های آثارم را شکل می‌دهند. زمانی که برای نخستین بار شعر «مرثیه خاطره ناممکن» را خواندم، ترکیب «خاطره ناممکن» برایم هم آشنا بود و هم غریب. ارتباط عجیبی با این عبارت و فضای شعر احساس کردم؛ چراکه از نظر منطقی، خاطره ناممکن نباید وجود داشته باشد، اما من حضور آن را در ذهنم احساس می‌کردم. همین مسئله این پرسش را برایم به وجود آورد که آیا ممکن است چیزی را به یاد بیاورم که هرگز تجربه نکرده‌ام؟

تصاویر این مجموعه نیز به‌گونه‌ای انتخاب شده‌اند که همین پارادوکس در ساختار آثار شکل بگیرد.

من هیچ‌گاه سعی نکرده‌ام گذشته را بازسازی کنم؛ زیرا خاطرات ما با هر بار یادآوری دستخوش تغییر می‌شوند. در این میان، مفاهیمی چون هویت، حافظه، زمان و واقعیت نقش پررنگ‌تری پیدا می‌کنند و به بخشی از فرایند شکل‌گیری آثار تبدیل می‌شوند.

 

  • روزنامه در آثار شما از یک رسانه اطلاع‌رسانی به ماده‌ای هنری و حامل لایه‌های تاریخی تبدیل شده است. چه ویژگی‌ای در ماهیت روزنامه وجود داشت که آن را به متریالی مناسب برای بیان دغدغه‌های هنری شما تبدیل کرد؟

روزنامه به‌عنوان عنصری معاصر، حامل پیام‌ها، اطلاعات، حوادث و رویدادهاست و می‌توان از آن به‌عنوان نوعی سند تاریخی نیز یاد کرد. همین ویژگی بستری مناسب برای ایده‌های من فراهم می‌کرد تا بخشی از سطح بوم را با روزنامه فشرده‌شده بپوشانم و مخاطب را در مواجهه با مفاهیمی چون تاریخ، حافظه، هویت و زمان قرار دهم.

 

  • در توضیحات نمایشگاه، فشردگی روزنامه‌ها به انباشت اخبار، تصاویر و اطلاعات در جهان معاصر تشبیه شده است. آیا این تراکم صرفاً یک انتخاب فرمی است یا بازتابی از تجربه انسان امروز در مواجهه با انبوه روایت‌ها و اطلاعات متناقض؟

 

شاید بهتر باشد این‌گونه بیان کنم که فشردگی روزنامه، فرم مناسبی برای بیان ایده‌های من است. همان‌طور که اشاره کردید، انسان معاصر در میان انبوهی از اطلاعات و روایت‌ها گرفتار شده است. هر یک از این روایت‌ها نقشی بر ذهن او باقی می‌گذارند و به‌نوعی در شکل‌گیری افکار و نگرش‌هایش تأثیر می‌گذارند. فشردگی روزنامه‌ها نیز برای من امکانی بصری فراهم می‌کند تا این وضعیت را در قالب اثر هنری بازنمایی کنم.

 

  • در مجموعه «هیچ واقعیتی وجود ندارد»، شکاف‌ها به یکی از عناصر اصلی ساختار آثار تبدیل شده‌اند و تصاویر از میان این گسست‌ها ظاهر می‌شوند. این شکاف‌ها چه نقشی در شکل‌گیری معنا دارند؟ آیا آن‌ها چیزی را پنهان می‌کنند یا امکان آشکار شدن روایت‌های دیگری را فراهم می‌آورند؟

تلاشم این است که با ایجاد شکاف‌ها، زمینه پرسشگری را در مخاطب به وجود بیاورم: قرار است چه چیزی را به یاد بیاوریم؟ چه کسی هستیم؟ در کجای این تاریخ قرار داریم؟ قطعه گمشده ما چیست و کجاست؟

البته نمی‌دانم تا چه اندازه در ایجاد چنین مواجهه‌ای موفق بوده‌ام، اما این پرسش‌ها همواره برای خودم نقشی کلیدی در شکل‌گیری آثار داشته‌اند.

  • چاپ سیلک به‌طور معمول با امکان تکثیر و تولید نسخه‌های متعدد شناخته می‌شود؛ اما شما از این تکنیک برای خلق اثری یگانه استفاده می‌کنید. این تضاد میان ماهیت تکثیرپذیر تکنیک و یگانگی اثر، چه جایگاهی در اندیشه هنری شما دارد؟

هیچ‌گاه امکان تکثیر تصویر در چاپ سیلک برای من در اولویت نبوده است؛ این تکنیک صرفاً ابزاری برای خلق اثر به شمار می‌رود. سعی می‌کنم در فرایند چاپ نیز همان‌گونه رفتار کنم که در به‌یادآوردن خاطرات عمل می‌کنیم.

خاطرات ما با هر بار یادآوری تغییر می‌کنند. گاهی چیزی را به یاد می‌آوریم که در واقعیت به آن شکل اتفاق نیفتاده است یا بخشی از آن مخدوش و مبهم شده است. در فرایند چاپ نیز با دستکاری، مخدوش کردن و حذف بخش‌هایی از تصویر مواجه هستیم. این امکان به من اجازه می‌دهد تا کیفیت متغیر و ناپایدار خاطره را در ساختار اثر دنبال کنم.

  • در مجموعه جدید، روزنامه از بستری برای اجرای نقاشی و چاپ به عنصری مستقل در ساختار اثر تبدیل شده است. این تغییر رویکرد حاصل چه تحول یا ضرورتی در مسیر هنری شما بوده است؟

سعی می‌کنم متناسب با ایده‌هایی که دارم، تجربه‌های مختلفی را در این زمینه انجام دهم. به نظر می‌رسد داستان من و روزنامه‌ها تمامی ندارد؛ وارد دنیایی شده‌ام که سرشار از داستان، روایت و پرسشگری است.

در حال حاضر، خلق دو جهان تصویری برایم اهمیت ویژه‌ای دارد: نخست، جهانی که با روزنامه‌ها شکل می‌گیرد و دیگری، جهانی که از میان شکاف‌ها پدیدار می‌شود. هر یک از این دو جهان، امکان متفاوتی برای تجربه و بیان ایده‌هایم فراهم می‌کنند.

 

  • عنوان مجموعه «هیچ واقعیتی وجود ندارد» در کنار عنوان نمایشگاه «خاطرم سرشار باد» قرار می‌گیرد. آیا این دو عنوان به نوعی تردید در امکان ثبت و بازنمایی واقعیت اشاره دارند؟ از نگاه شما، خاطره و رسانه تا چه اندازه می‌توانند تصویری قابل اعتماد از واقعیت ارائه دهند؟

 

تصاویر آرشیوی معمولاً ادعای ثبت واقعیت را دارند، اما زمانی که وارد یک اثر هنری می‌شوند، دیگر لزوماً برای بیان واقعیت به کار نمی‌روند و معنا در این فرایند دستخوش تغییر می‌شود.

برای من، مسئله مهم این است که معنا چگونه شکل می‌گیرد و مخاطب چه معنایی از مواجهه با اثر خلق می‌کند. این همان بازی ذهنی است که میان تصویر، اثر هنری و مخاطب شکل می‌گیرد و می‌تواند به برداشت‌ها و تفسیرهای متفاوتی منجر شود.

 

  • در آثار شما، دغدغه‌های شخصی و جمعی اغلب از طریق نشانه‌ها و استعاره‌ها بیان می‌شوند. چه عاملی باعث می‌شود به‌جای بازنمایی مستقیم این دغدغه‌ها، آن‌ها را در قالب تصاویر پراکنده و هم‌نشینی عناصر مختلف مطرح کنید؟

همیشه سعی کرده‌ام از بیان مستقیم ایده‌ها و تحمیل معنایی مشخص به مخاطب پرهیز کنم. ترجیح می‌دهم مخاطب در مواجهه با اثر، خودش را پیدا کند و به دریافت و تفسیر شخصی خود برسد. به اعتقاد من، همین کنش متقابل میان اثر و مخاطب است که یک اثر هنری را زنده نگه می‌دارد.

 

 

 

  • نویسنده : نازنین حیدرزاده