نور در هنرهای تجسمی، تنها عنصری برای روشنایی یا خلق جلوه‌های بصری نیست؛ بلکه می‌تواند به زبانی مستقل برای بیان احساس، انتقال معنا و شکل‌دادن به روایت هنری تبدیل شود. در حاشیه ششمین ایونت ملی تخصصی نور، در این گفت‌وگو به بررسی ابعاد مفهومی و زیبایی‌شناختی نور، چالش‌های مدیریت هنری نمایشگاه‌های گروهی و ظرفیت‌های تازه هنر معاصر در پیوند با فناوری می‌پردازیم.

گفت‌وگو با ساناز محمدی مطهر، مدیر هنری گروه هنر معاصر سانی

از دیدگاه شما، نور در هنرهای تجسمی تا چه اندازه فراتر از یک عنصر بصری و تکنیکی است و می‌تواند به ابزاری برای انتقال مفهوم، احساس و روایت هنری تبدیل شود؟ در انتخاب آثار این رویداد، چه نوع مواجهه‌ای با مفهوم نور برای شما جذاب‌تر بوده است؟

از دیدگاه من، نور در هنرهای تجسمی صرفاً یک ابزار تکنیکی یا عنصر زیبایی‌شناختی نیست، بلکه زبانی برای انتقال معنا، احساس و روایت است؛ زبانی که می‌تواند از امید و آگاهی تا ابهام، فقدان و تجربه‌های درونی انسان را بازتاب دهد.

در انتخاب آثار این رویداد، بیش از هر چیز به دنبال آثاری بودم که نور در آن‌ها صرفاً کارکرد بصری نداشته باشد، بلکه با تجربه زیسته و جهان فکری هنرمند پیوند بخورد و به بخشی از ساختار مفهومی اثر تبدیل شود. برای من، تنوع مواجهه هنرمندان با نور، چه در قالب حضور مستقیم آن و چه از طریق سایه، بافت و غیاب، جذابیت ویژه‌ای دارد؛ چراکه همین تفاوت نگاه‌هاست که امکان شکل‌گیری روایت‌های متعدد از یک مفهوم مشترک را فراهم می‌کند.

با توجه به تجربه شما در مدیریت هنری و برگزاری رویدادهای گروهی، انتخاب و کنار هم قرار دادن آثار هنرمندان با سبک‌ها و نگاه‌های متفاوت چه چالش‌هایی دارد؟ در رویدادی با محوریت نور، چه معیارهایی می‌تواند به ایجاد یک مجموعه منسجم و در عین حال متنوع کمک کند؟

به نظر من، مهم‌ترین چالش در مدیریت یک نمایشگاه گروهی، ایجاد تعادل میان هویت مستقل هنرمندان و شکل‌دادن به یک گفت‌وگوی مشترک میان آثار است. هر اثر باید بتواند شخصیت و جهان مستقل خود را حفظ کند و در عین حال در ارتباط با مجموعه، معنای تازه‌ای پیدا کند.

در رویدادی با محوریت نور، علاوه بر کیفیت هنری و اجرایی آثار، به میزان ارتباط آن‌ها با مفهوم محوری، تنوع تکنیک و شیوه بیان، هماهنگی فضایی و ظرفیت ایجاد ارتباط میان آثار توجه می‌کنم. هدف این نیست که آثار به یکدیگر شبیه باشند، بلکه می‌خواهم تفاوت نگاه‌ها در کنار یکدیگر به روایتی منسجم، چندلایه و تأمل‌برانگیز درباره نور منجر شود.

امروزه با گسترش ابزارهای دیجیتال، عکاسی نوین و تکنیک‌های جدید خلق اثر، امکانات هنرمندان برای تجربه و بازنمایی نور بسیار گسترده‌تر شده است. به نظر شما این تحولات چه تأثیری بر نگاه هنرمندان معاصر به نور گذاشته و چه فرصت‌های تازه‌ای پیش روی هنرهای تجسمی قرار داده است؟

گسترش ابزارهای دیجیتال و تکنیک‌های نوین، افق‌های تازه‌ای برای تجربه و بازنمایی نور ایجاد کرده است؛ از ثبت، پردازش و دست‌کاری آن گرفته تا تبدیل نور به عنصری پویا، تعاملی و گاه مستقل در ساختار اثر هنری.

این تحولات باعث شده‌اند نگاه هنرمندان از بازنمایی صرف نور فراتر برود و به سمت تجربه، خلق و معناپردازی با آن حرکت کند. با این حال، به اعتقاد من، فناوری زمانی در هنر ارزش واقعی پیدا می‌کند که در خدمت ایده و جهان فکری هنرمند باشد و به غنای مفهومی اثر کمک کند؛ نه اینکه صرفاً به ایجاد جلوه‌های بصری جدید محدود شود.

یکی از کارکردهای مهم نمایشگاه‌های گروهی، ایجاد فرصت برای معرفی و دیده‌شدن هنرمندان است. از تجربه شما در مدیریت گروه هنر معاصر سانی، برگزاری رویدادهایی از این دست تا چه اندازه می‌تواند به شناسایی استعدادهای جدید، ایجاد ارتباط میان هنرمندان و شکل‌گیری فرصت‌های حرفه‌ای در فضای هنر کشور کمک کند؟

رویدادهای تخصصی هنری می‌توانند نقش مهمی در معرفی و دیده‌شدن هنرمندان، به‌ویژه هنرمندان جوان و کمترشناخته‌شده، ایفا کنند. این رویدادها صرفاً فضایی برای نمایش آثار نیستند، بلکه بستری برای تعامل و ارتباط میان هنرمندان، گالری‌ها، کیوریتورها، مجموعه‌داران و مخاطبان فراهم می‌کنند.

از نگاه من، یکی از دستاوردهای مهم چنین برنامه‌هایی، ایجاد فرصت برای کشف استعدادهای تازه و فراهم‌کردن زمینه حضور مؤثرتر هنرمندان در فضای حرفه‌ای هنر است.البته استمرار این رویدادها، توجه به کیفیت آثار و ایجاد فرصت‌های واقعی برای تعامل و همکاری، نقش تعیین‌کننده‌ای در تأثیرگذاری بلندمدت آن‌ها دارد. این مسیر می‌تواند به پویایی و گسترش جریان هنر معاصر ایران کمک کند.

با توجه به برگزاری ششمین ایونت ملی تخصصی نور، فکر می‌کنید چنین رویدادهایی برای تأثیرگذاری بیشتر بر جریان هنر معاصر ایران باید به چه سمت‌وسویی حرکت کنند؟ آیا می‌توان در آینده بستری برای پیوند جدی‌تر میان عکاسی، هنرهای تجسمی، فناوری‌های نوین و پژوهش‌های هنری فراهم کرد؟

به نظر من، رویدادهای هنری با محوریت نور باید بیش از گذشته به سمت تجربه‌های میان‌رشته‌ای و پژوهش‌محور حرکت کنند؛ بستری که در آن عکاسی، هنرهای تجسمی، فناوری‌های نوین و مطالعات نظری بتوانند در تعامل با یکدیگر قرار بگیرند.

نور ظرفیت گسترده‌ای برای ایجاد گفت‌وگو میان هنر، علم و فناوری دارد و می‌تواند زمینه‌ساز شکل‌گیری تجربه‌های خلاقانه و شیوه‌های تازه بیان هنری باشد. در کنار این موضوع، استمرار رویدادها، برگزاری نشست‌های تخصصی، کارگاه‌های آموزشی و حمایت از هنرمندان جوان می‌تواند به تعمیق محتوایی و افزایش تأثیرگذاری آن‌ها کمک کند.

امیدوارم چنین رویدادهایی در آینده فراتر از یک نمایشگاه، به بستری پایدار برای تبادل تجربه، شکل‌گیری ایده‌های نو و توسعه جریان‌های تازه در هنر معاصر ایران تبدیل شوند.

  • نویسنده : معصومه اسکندری نژاد