مصطفی قربانی در نمایشگاه «دلخک» که در گالری جاوید برپا شده است، با بهره‌گیری از فضای سیرک و شخصیت‌های حاضر در آن، به بازنمایی جهانی آمیخته با تضادهای بصری و مفهومی می‌پردازد؛ جهانی که در پس ظاهر سرگرم‌کننده و نمایشی خود، از اندوه، تنهایی و آسیب‌پذیری انسان نیز سخن می‌گوید. حضور خود هنرمند در یکی از آثار این مجموعه نیز فرصتی برای تأمل درباره جایگاه نقاش به‌عنوان مشاهده‌گر و روایتگر جهان پیرامون فراهم کرده است.

 

در یکی از آثار نمایشگاه «دلخک»، شما خودتان را نیز در میان شخصیت‌های حاضر در فضای سیرک نقاشی کرده‌اید. چه انگیزه‌ای باعث شد خودتان را وارد این صحنه کنید؟ آیا این حضور نوعی خودنگاره است یا معنایی فراتر از بازنمایی چهره شخصی شما دارد؟

حضور من در این اثر چندان به مفهوم متعارف خودنگاره نزدیک نیست. در واقع، خودم را در جایگاه نقاش و کسی که در حال مشاهده و ثبت یک رویداد است، وارد صحنه کرده‌ام. برایم اهمیت داشت که جایگاه نقاش به‌عنوان ناظر این اتفاق نیز در خود اثر دیده شود. گویی نقاش صرفاً روایتگر یک صحنه نیست، بلکه حضور و نگاه خود را نیز به‌عنوان بخشی از فرایند ثبت آن آشکار می‌کند.

 

حضور شما در کنار شخصیت‌های سیرک، رابطه هنرمند با جهان نمایشی اثر را تغییر می‌دهد. در اینجا خودتان را در جایگاه تماشاگر می‌بینید، بخشی از نمایش هستید یا ناظر آن؟

من در این اثر بیشتر در جایگاه ناظر قرار دارم؛ کسی که از فاصله‌ای مشخص به اتفاقات نگاه می‌کند و آن‌ها را ثبت می‌کند. این حضور در واقع یادآور موقعیت نقاش در برابر جهان پیرامونش است. نقاش مشاهده می‌کند، انتخاب می‌کند و از میان انبوه اتفاقات، لحظه‌ای را برای ثبت برمی‌گزیند. بنابراین، حضور من در اثر بیش از هر چیز بر همین موقعیت مشاهده و ثبت تأکید دارد.

 

آیا می‌توان حضور خودتان در این اثر را نوعی مواجهه با مفهوم هویت و نقش‌هایی دانست که انسان در زندگی بر عهده می‌گیرد؟

تا حدودی می‌توان چنین برداشتی داشت، اما برای من در این اثر مسئله اصلی بیشتر جایگاه مشاهده‌گر است. نقاش، در عین اینکه بیرون از رویداد قرار دارد، با نگاه و انتخاب‌های خود در شکل‌گیری روایت آن مشارکت می‌کند. این موقعیت برایم اهمیت دارد؛ اینکه چگونه می‌توان از فاصله به یک اتفاق نگاه کرد و در عین حال، از طریق نقاشی، برداشت شخصی خود را از آن ارائه داد.

 

چرا فضای سیرک را برای این مواجهه شخصی انتخاب کردید؟ آیا میان جهان سیرک و تجربه زیسته خودتان پیوندی وجود دارد؟

سیرک برای من فضایی سرشار از تضادهای بصری و مفهومی است. در ظاهر با فضایی برای سرگرمی، خنده و نمایش روبه‌رو هستیم، اما در دل همین فضا می‌توان موقعیت‌هایی از اندوه، تنهایی، شکست و آسیب‌پذیری انسان را نیز مشاهده کرد. این تضادها برای من ظرفیت زیادی برای نقاشی دارند. سیرک بهانه‌ای شد تا رویدادی را به تصویر بکشم که در آن، هم نمایش وجود دارد و هم واقعیت‌های پنهان پشت آن.

 

در این مجموعه، سیرک را به‌عنوان یک فضای واقعی نقاشی کرده‌اید یا آن را به استعاره‌ای برای جهان انسانی و مناسبات اجتماعی تبدیل کرده‌اید؟

من از فضای واقعی سیرک و عناصر قابل مشاهده آن شروع کرده‌ام، اما قصد نداشته‌ام صرفاً بازنمایی یک مکان یا اجرای نمایشی را انجام دهم. سیرک در این مجموعه ظرفیت تبدیل شدن به استعاره‌ای از جهان انسانی و مناسبات اجتماعی را دارد. برای من تقابل میان نمایش و واقعیت، شادی و اندوه و همچنین آنچه در معرض دید قرار می‌گیرد با آنچه در پس صحنه پنهان می‌ماند، اهمیت دارد. در واقع، تلاش کرده‌ام به‌عنوان نقاش، لحظه‌ای از این جهان را مشاهده و ثبت کنم و آن را در قالب یک تجربه تصویری به مخاطب ارائه دهم.

 

 

  • نویسنده : نازنین حیدرزاده