«روز جهانی آگاهی از کرکس‌ها» (International Vulture Awareness Day یا IVAD) یکی از مهم‌ترین رویدادهای بین‌المللی در حوزه حفاظت از حیات‌وحش است که با هدف حفاظت از گونه‌های مختلف کرکس در سراسر جهان فعالیت می‌کند. بخش مهمی از مأموریت این سازمان، افزایش آگاهی عمومی درباره نقش حیاتی کرکس‌ها در سلامت اکوسیستم و اصلاح نگاه منفی رایج نسبت به این پرندگان است. در همین راستا، این سازمان هر سال مسابقه‌ای بین‌المللی در حوزه عکاسی حیات‌وحش برگزار می‌کند تا از طریق قدرت تصویر، داستان واقعی زندگی کرکس‌ها را روایت کند.
در تازه‌ترین دوره این رقابت که با محوریت «تعامل کرکس‌ها با یکدیگر و زیستگاه طبیعی‌شان» برگزار شد، صدها عکاس از کشورهای مختلف جهان آثار خود را ارسال کردند و در نهایت تصویری از توماس رِمیتس (Thomas Remmits) عنوان برنده اصلی مسابقه را به دست آورد.
این عکاس موفق شده است لحظه‌ای بسیار کم‌نظیر را ثبت کند؛ تصویری که در آن یک کرکس ریش‌دار جوان (Bearded Vulture) با هوشیاری به اطراف می‌نگرد، در حالی که یک کلاغ سیاه معمولی در پس‌زمینه در حال پرواز به او نزدیک می‌شود. ترکیب‌بندی دقیق، نورپردازی طبیعی و ثبت رفتار واقعی این دو پرنده باعث شد داوران این تصویر را بهترین اثر مسابقه معرفی کنند.
بر اساس توضیحات برگزارکنندگان، کلاغ‌ها و کرکس‌ها در طبیعت بارها با یکدیگر روبه‌رو می‌شوند، زیرا هر دو از لاشه حیوانات تغذیه می‌کنند و در بسیاری از موارد بر سر منابع غذایی با هم رقابت دارند. این برخوردها ترکیبی از احتیاط، فرصت‌طلبی، هوشمندی و رقابت را به نمایش می‌گذارد و به همین دلیل تصویر برنده توانسته است به بهترین شکل موضوع اصلی مسابقه را بازتاب دهد.
هیئت برگزارکننده مسابقه درباره این عکس اعلام کرده است که این اثر «روابط پویایی را که حیات در طبیعت را شکل می‌دهد به شکلی هنرمندانه و مستند نمایش می‌دهد و کاملاً با موضوع امسال مسابقه همخوانی دارد.»
علاوه بر انتخاب برنده اصلی، برگزارکنندگان برندگان منطقه‌ای را نیز از چهار قاره آفریقا، اروپا، آسیا و قاره آمریکا معرفی کردند. هر یک از این تصاویر، جنبه‌ای متفاوت از زندگی کرکس‌ها را به نمایش می‌گذارند؛ از رقابت‌های هوایی میان پرندگان شکاری گرفته تا پرتره‌هایی که شکوه، وقار و زیبایی کمتر دیده‌شده این پرندگان را آشکار می‌کنند.
یکی از تصاویر منتخب آفریقا، صحنه‌ای هیجان‌انگیز از درگیری هوایی میان پرنده منشی و کرکس صورت‌چین را ثبت کرده است؛ تصویری که رفتارهای طبیعی این گونه‌ها را در زیستگاه آفریقایی به زیبایی مستند کرده است.
برگزارکنندگان مسابقه در پیام خود خطاب به شرکت‌کنندگان اعلام کردند:
«از تمامی عکاسانی که در این رقابت شرکت کردند سپاسگزاریم. تصاویر شما کمک می‌کنند مردم، کرکس‌ها را فراتر از تصور رایج درباره لاشه‌خواری ببینند و با رفتارها، روابط پیچیده و اهمیت زیست‌محیطی این پرندگان شگفت‌انگیز آشنا شوند.»
این مجموعه عکس‌ها نمونه‌ای روشن از قدرت عکاسی مستند حیات‌وحش است؛ تصاویری که می‌توانند برداشت عمومی از یک گونه جانوری را تغییر دهند. بسیاری از مردم، کرکس‌ها را تنها به‌عنوان پرندگانی لاشه‌خوار می‌شناسند، در حالی که این تصاویر نشان می‌دهند آن‌ها موجوداتی هوشمند، اجتماعی و دارای رفتارهای پیچیده هستند.
واقعیت این است که کرکس‌ها یکی از مهم‌ترین حلقه‌های زنجیره طبیعت به شمار می‌روند. آن‌ها با از بین بردن لاشه حیوانات، مانع گسترش بیماری‌های خطرناک در محیط می‌شوند و از شیوع بسیاری از عوامل بیماری‌زا جلوگیری می‌کنند. به همین دلیل، دانشمندان از کرکس‌ها به‌عنوان یکی از مؤثرترین پاکسازی‌کنندگان طبیعی اکوسیستم یاد می‌کنند.
اگرچه مشاهده کرکس‌ها هنگام تغذیه از لاشه ممکن است برای بسیاری خوشایند نباشد، اما همین رفتار، دلیل اصلی اهمیت آن‌ها در طبیعت است. حذف سریع لاشه‌ها موجب کاهش رشد باکتری‌ها، جلوگیری از انتشار بیماری‌ها و حفظ سلامت سایر جانوران و حتی انسان‌ها می‌شود. از این منظر، کرکس‌ها نه پیام‌آور مرگ، بلکه حافظان سلامت طبیعت هستند.
کارشناسان محیط‌زیست معتقدند کمتر جانوری به اندازه کرکس‌ها در حفظ تعادل اکولوژیک و حفاظت غیرمستقیم از سلامت انسان نقش دارد. این پرندگان، انرژی موجود در بقایای جانوران را دوباره وارد چرخه طبیعت می‌کنند و از آلودگی گسترده محیط جلوگیری می‌کنند.
بیش از یک دهه پیش نیز رسانه‌های تخصصی محیط‌زیست از کرکس‌ها با عنوان «ضدقهرمانان اکوسیستم» یاد کرده بودند؛ لقبی که اگرچه به ظاهر متناقض است، اما حقیقتی مهم را بیان می‌کند: کرکس‌ها شاید ظاهری خشن داشته باشند، اما در عمل از بزرگ‌ترین قهرمانان طبیعت محسوب می‌شوند.
مترجم: نازنین مالکی
Wednesday, 14 October , 2026