پاسداران خاموش طبیعت، نگهبانان سرمایه‌های زیستی ایران

هشتم آبان، روز ملی محیط‌بان، فرصتی است برای ادای احترام به مردان و زنانی که در دشوارترین شرایط اقلیمی و جغرافیایی، پاسداری از طبیعت را برگزیده‌اند. محیط‌بانانی که گاه در سکوت کوهستان، در دل جنگل‌ها، در پهنه دشت‌ها و در گرمای طاقت‌فرسای مناطق حفاظت‌شده، مسئولیت سنگین مراقبت از حیات را بر دوش می‌کشند. آنان تنها حافظان حیات‌وحش نیستند؛ نگهبانان تعادل زیستی، تنوع طبیعی و بخشی از هویت سرزمینی ایران‌اند.

امروز، در شرایطی که تغییرات اقلیمی، خشکسالی، تخریب زیستگاه‌ها، آلودگی منابع آب و خاک، شکار غیرمجاز و کاهش تنوع زیستی، آینده محیط زیست کشور را با چالش‌های جدی روبه‌رو کرده است، اهمیت نقش محیط‌بانان بیش از هر زمان دیگری آشکار می‌شود. با این حال، پاسداری از طبیعت را نمی‌توان تنها بر دوش محیط‌بانان گذاشت. حفاظت از محیط زیست نیازمند مشارکت عمومی، مسئولیت‌پذیری اجتماعی، آموزش، قانون‌مداری و تغییر نگرش ما نسبت به طبیعت است.

از منظر فرهنگ و هنر نیز طبیعت صرفاً مجموعه‌ای از مناظر زیبا یا چشم‌اندازهایی برای تماشا نیست؛ طبیعت سرچشمه الهام، خلاقیت و بخشی جدایی‌ناپذیر از تجربه زیستن انسان است. عکاسی، نقاشی، ادبیات و سینما هر یک می‌توانند زبان روایت زیبایی‌ها و رنج‌های طبیعت باشند؛ می‌توانند آنچه را در معرض فراموشی و نابودی است، به حافظه جمعی بازگردانند و نگاه جامعه را نسبت به ضرورت حفاظت از زیست‌بوم‌ها حساس‌تر کنند.

شاید یکی از رسالت‌های مهم هنر در روزگار ما، فراتر رفتن از بازنمایی زیبایی طبیعت و تبدیل آن به صدایی برای پاسداری از حیات باشد؛ صدایی که از جنگل‌های در معرض تخریب، تالاب‌های تشنه، گونه‌های جانوری آسیب‌پذیر و سرزمینی سخن بگوید که آینده آن به تصمیم‌ها و رفتارهای امروز ما وابسته است.

روز ملی محیط‌بان، تنها روز تقدیر از یک حرفه نیست؛ یادآوری یک حقیقت بنیادین است: طبیعت میراث اختصاصی هیچ نسلی نیست. ما آن را از گذشتگان به امانت گرفته‌ایم و باید سالم‌تر و پربارتر به آیندگان بسپاریم.

به احترام همه محیط‌بانانی که در راه حفاظت از طبیعت ایران ایستاده‌اند؛ به احترام آنان که پاسداری از حیات را نه یک شغل، بلکه مسئولیتی بزرگ در برابر سرزمین خود می‌دانند.

ایران زنده، در گرو طبیعت زنده است.

ریحانه تقی یاری