گریسیلا ایتوربیده، عکاس برجسته مکزیکی، پانزدهمین عضو تالار مشاهیر لایکا شد

به گزارش اتاق روشن پرس، گریسیلا ایتوربیده (Graciela Iturbide)، عکاس برجسته مکزیکی و یکی از چهره‌های شناخته‌شده عکاسی معاصر جهان، به‌عنوان برنده جایزه تالار مشاهیر لایکا در سال ۲۰۲۶ (Leica Hall of Fame Award 2026) معرفی شد؛ افتخاری که به پاس جایگاه هنری و تأثیرگذاری آثار او در تاریخ عکاسی به این هنرمند تعلق گرفته است. خبر انتخاب ایتوربیده در ۸ اکتبر ۲۰۲۶ (۱۶ مهر ۱۴۰۵)، هم‌زمان با برگزاری رویداد سالانه «جشن عکاسی» شرکت لایکا (Leica Celebration of Photography) در شهر وتسلار آلمان اعلام شد. این انتخاب، نام او را در کنار عکاسانی قرار می‌دهد که طی سال‌های گذشته به دلیل سهم برجسته خود در گسترش زبان عکاسی و تأثیرگذاری بر فرهنگ بصری جهان مورد تقدیر قرار گرفته‌اند.

آثار گریسیلا ایتوربیده در کشورهای مختلف به نمایش درآمده و شماری از مجموعه‌های مهم موزه‌ای جهان نیز عکس‌های او را در اختیار دارند. اهمیت فعالیت هنری این عکاس تنها به ثبت تصاویر از مردم و محیط‌های گوناگون محدود نمی‌شود، بلکه شیوه نگاه او به فرهنگ، تاریخ، هویت و مناسبات زندگی روزمره، آثارش را به روایتی تصویری از تجربه انسانی تبدیل کرده است؛ روایتی که در آن، آیین‌های محلی، سنت‌های اجتماعی، رابطه انسان با طبیعت و مواجهه جوامع با تغییرات فرهنگی، جایگاهی محوری دارند.

Juchitán، Oaxaca، مکزیک 1986 |
© Graciela Iturbide/جایزه تالار مشاهیر Leica 2026، گالری Leica Wetzlar 2026

نمایشگاه بیش از ۵۰ عکس در مرکز جهانی لایکا

هم‌زمان با معرفی گریسیلا ایتوربیده به‌عنوان برنده جایزه تالار مشاهیر لایکا، نمایشگاهی از بیش از ۵۰ عکس او در مرکز جهانی لایکا (Leica World) در شهر وتسلار آلمان برگزار شده است. این نمایشگاه، بخش‌هایی از فعالیت حرفه‌ای چنددهه‌ای این عکاس را در بر می‌گیرد و مخاطبان را با مجموعه‌هایی آشنا می‌کند که در مکزیک و شماری دیگر از کشورهای آمریکای لاتین ثبت شده‌اند.

بر اساس گزارش منتشرشده در وب‌سایت پتاپیکسل (PetaPixel)، این نمایشگاه تا ژانویه ۲۰۲۷ (دی و بهمن ۱۴۰۵) ادامه خواهد داشت و فرصتی برای مرور مسیر هنری ایتوربیده و بررسی موضوعاتی فراهم می‌کند که در طول سال‌ها در عکس‌های او تکرار شده‌اند. آثار به نمایش درآمده، تنها اسنادی تصویری از مکان‌ها و افراد نیستند، بلکه هر یک بخشی از مواجهه هنرمند با فرهنگ‌ها، شیوه‌های زیست و تجربه‌های انسانی را بازتاب می‌دهند.

در میان آثار این نمایشگاه، مجموعه‌هایی از جمله «خوچیتان» (Juchitán)، «مکزیک کلاسیک» (México Clásicas)، «پرندگان» (Pájaros)، «صحرای سونورا» (Desierto de Sonora) و «سفرها» (Viajes) حضور دارند؛ مجموعه‌هایی که هر کدام از زاویه‌ای متفاوت، به جغرافیا، فرهنگ، زندگی اجتماعی و تجربه زیسته انسان می‌پردازند.

خانو، اوکومیچو، مکزیک ۱۹۸۰ | © گراسیلا ایتوربیده / جایزه تالار مشاهیر لایکا ۲۰۲۶، گالری لایکا وتزلار ۲۰۲۶

عکاسی به‌مثابه روایتی از فرهنگ، هویت و زندگی روزمره

یکی از ویژگی‌های برجسته آثار گریسیلا ایتوربیده، توجه به فرهنگ و تاریخ آمریکای لاتین و در عین حال عبور از مرزهای جغرافیایی در پرداختن به مسائل مشترک انسانی است. عکس‌های او موضوعاتی مانند مرگ، آیین‌های جمعی، سنت‌های فرهنگی، زندگی روزمره و رابطه انسان با محیط طبیعی را در بر می‌گیرند؛ موضوعاتی که اگرچه در بستر جوامع مشخصی شکل گرفته‌اند، امکان ارتباط با مخاطبانی از فرهنگ‌های دیگر را نیز فراهم می‌کنند.

در آثار ایتوربیده، فرهنگ صرفاً مجموعه‌ای از نشانه‌های ظاهری یا آداب و رسوم قابل ثبت نیست، بلکه بخشی از ساختار شکل‌گیری هویت فردی و جمعی به شمار می‌رود. او با نزدیک شدن به زندگی جوامع محلی و ثبت جزئیات رفتارها، پوشش‌ها، آیین‌ها و مناسبات انسانی، به لایه‌هایی از تجربه اجتماعی توجه می‌کند که ممکن است در روایت‌های رسمی یا تصاویر کلیشه‌ای از یک جامعه نادیده گرفته شوند.

تقابل میان فرهنگ و طبیعت، سنت و مدرنیته و همچنین پیچیدگی‌های مربوط به هویت و بازنمایی، از دیگر موضوعات محوری در کارنامه این هنرمند است. عکس‌های او به‌جای ارائه تصویری ساده و یکدست از جوامع، به تفاوت‌ها، تناقض‌ها و لایه‌های پنهان زندگی توجه دارند؛ رویکردی که به مخاطب اجازه می‌دهد فراتر از ظاهر تصویر، درباره زمینه فرهنگی و اجتماعی آن تأمل کند.

از این منظر، آثار ایتوربیده را می‌توان نمونه‌ای از ظرفیت عکاسی مستند و هنری برای شناخت جوامع و بازاندیشی در شیوه بازنمایی انسان دانست؛ شیوه‌ای که در آن، دوربین تنها وسیله‌ای برای ثبت واقعیت نیست، بلکه ابزار مشاهده، تفسیر و مواجهه با جهان پیرامون است.

صحراي سونورا، مکزیک ۱۹۷۹ | © گراسیلا ایتوربیده / جایزه تالار مشاهیر لایکا ۲۰۲۶،
گالری لایکا وتزلار ۲۰۲۶

گریسیلا ایتوربیده و مجموعه مشهور «خوچیتان»

یکی از مهم‌ترین مجموعه‌های این عکاس، مجموعه «خوچیتان» (Juchitán) است که در فاصله سال‌های ۱۹۷۹ تا ۱۹۸۸ در شهر خوچیتان، واقع در ایالت اوآخاکا (Oaxaca) در مکزیک، شکل گرفت. این مجموعه از جمله پروژه‌های شناخته‌شده ایتوربیده است و به زندگی اجتماعی، فرهنگ محلی و تجربه زیسته مردم این منطقه می‌پردازد.

در میان عکس‌های مرتبط با این مجموعه، تصویری با عنوان «نا لوپه پان» (Na’ Lupe Pan) قرار دارد که به‌عنوان عکس سال لایکا در سال ۲۰۲۶ (Leica Picture of the Year 2026) انتخاب شده است. این تصویر که در سال ۱۹۸۶ در خوچیتان، اوآخاکا، مکزیک ثبت شده، از جمله آثاری است که در معرفی این دوره از فعالیت هنری ایتوربیده مورد توجه قرار گرفته است.

انتخاب این عکس برای عنوان «عکس سال لایکا» بار دیگر توجه‌ها را به شیوه نگاه ایتوربیده به زندگی و فرهنگ محلی جلب می‌کند؛ نگاهی که به‌جای جدا کردن سوژه از بستر اجتماعی آن، بر پیوند میان فرد، جامعه، سنت و تجربه روزمره تأکید دارد.

نسخه چاپی محدود این اثر نیز از طریق گالری‌های لایکا در کشورهای مختلف عرضه شده است. چاپ محدود آثار عکاسی، علاوه بر ارزش هنری و کلکسیونی، می‌تواند راهی برای معرفی دوباره یک اثر در فضای نمایشگاهی و مجموعه‌داری عکس باشد.

عکس، هاوانا، کوبا ۱۹۷۴ | © گراسیلا ایتوربیده / جایزه تالار مشاهیر لایکا ۲۰۲۶، گالری لایکا وتزلار ۲۰۲۶

از «مکزیک کلاسیک» تا «سفرها»؛ گستره جغرافیایی آثار ایتوربیده

نمایشگاه لایکا تنها به مجموعه خوچیتان محدود نیست و بخش‌هایی از چند پروژه دیگر این هنرمند را نیز در بر می‌گیرد. مجموعه «مکزیک کلاسیک» (México Clásicas) که در فاصله سال‌های ۱۹۷۴ تا ۲۰۰۸ شکل گرفته، بخشی از مواجهه طولانی ایتوربیده با جامعه و فرهنگ مکزیک را نشان می‌دهد.

مجموعه «پرندگان» (Pájaros)، مربوط به سال‌های ۱۹۸۷ تا ۱۹۹۸، نیز از جمله پروژه‌هایی است که در این نمایشگاه حضور دارد. در کنار آن، مجموعه «صحرای سونورا» (Desierto de Sonora) که در سال ۱۹۷۹ ثبت شده، بخشی دیگر از نگاه عکاس به جغرافیا و محیط طبیعی را به نمایش می‌گذارد.

مجموعه «سفرها» (Viajes) نیز حاصل ثبت تصاویر در کشورهایی مانند اکوادور، پاناما، آرژانتین و کوبا در فاصله سال‌های ۱۹۷۲ تا ۱۹۹۴ است. این مجموعه نشان می‌دهد که دامنه فعالیت ایتوربیده به مکزیک محدود نبوده و سفر و مواجهه با فرهنگ‌های گوناگون نیز در شکل‌گیری نگاه تصویری او نقش داشته است.

کنار هم قرار گرفتن این مجموعه‌ها در یک نمایشگاه، امکان بررسی پیوندهای موضوعی و بصری آثار او را فراهم می‌کند؛ از زندگی روزمره و آیین‌های محلی گرفته تا رابطه انسان با طبیعت و تفاوت‌های فرهنگی در جوامع گوناگون. چنین رویکردی به مخاطب کمک می‌کند به‌جای مشاهده عکس‌ها به‌صورت تصاویری مستقل، مسیر تحول نگاه هنرمند و تداوم دغدغه‌های او را در طول زمان دنبال کند.

کیتو، اکوادور 1982 |
© Graciela Iturbide/جایزه تالار مشاهیر Leica 2026، گالری Leica Wetzlar 2026

زندگی و مسیر حرفه‌ای گریسیلا ایتوربیده

گریسیلا ایتوربیده در ۱۶ مه ۱۹۴۲ (۲۶ اردیبهشت ۱۳۲۱) در مکزیکوسیتی (Mexico City)، پایتخت مکزیک، متولد شد. بر اساس گزارش پتاپیکسل در زمان انتشار خبر، او ۸۴ سال داشت. علاقه‌اش به عکاسی از دوران کودکی و با تأثیرپذیری از پدرش شکل گرفت؛ پدری که خود به‌عنوان عکاس آماتور به این هنر علاقه‌مند بود.

ایتوربیده در ۱۹ سالگی با مانوئل روچا دیاز (Manuel Rocha Díaz)، معمار مکزیکی، ازدواج کرد و حاصل این ازدواج سه فرزند بود. او در سال ۱۹۶۹ تحصیل در رشته سینما را در مرکز مطالعات سینمایی دانشگاهی مکزیک (Centro Universitario de Estudios Cinematográficos یا CUEC) آغاز کرد؛ تجربه‌ای که در کنار علاقه شخصی‌اش به عکاسی، در شکل‌گیری نگاه تصویری و شیوه مشاهده او نقش داشت.

در سال ۱۹۷۰، ایتوربیده به‌عنوان دستیار مانوئل آلوارز براوو (Manuel Álvarez Bravo)، از چهره‌های مهم تاریخ عکاسی مکزیک، فعالیت کرد. همراهی با براوو در سفر به مناطق روستایی مکزیک و مواجهه با جوامع بومی، فرصت مهمی برای شناخت نزدیک‌تر فرهنگ‌ها و شیوه‌های زندگی متفاوت در اختیار او قرار داد. این تجربه‌ها به‌تدریج در انتخاب موضوعات و شکل‌گیری زبان شخصی عکاسی او تأثیر گذاشتند.

با این حال، یکی از تلخ‌ترین رویدادهای زندگی شخصی ایتوربیده، درگذشت دختر شش‌ساله‌اش، کلائودیا (Claudia)، بود؛ فقدانی که به گفته گزارش منتشرشده، در تصمیم او برای پیگیری جدی‌تر مسیر حرفه‌ای عکاسی نقش تعیین‌کننده‌ای داشت. ایتوربیده پس از این تجربه دشوار، تمرکز بیشتری بر رؤیاهای عکاسانه خود گذاشت و در سال ۱۹۷۵ نخستین نمایشگاهش را در مکزیکوسیتی برگزار کرد. یک سال بعد، آثار او در نیویورک نیز به نمایش درآمدند.

از دهه ۱۹۸۰ میلادی، توجه بین‌المللی به آثار این عکاس افزایش یافت و او به‌تدریج جایگاهی تثبیت‌شده در عکاسی معاصر پیدا کرد. مجموعه‌های او در نمایشگاه‌های مختلف به نمایش درآمدند و جوایز مهمی نیز به پاس فعالیت‌های هنری‌اش به او تعلق گرفتند.

جوایز بین‌المللی و جایگاه ایتوربیده در عکاسی معاصر

کارنامه گریسیلا ایتوربیده شامل مجموعه‌ای از افتخارات معتبر بین‌المللی است که جایگاه او را در عکاسی معاصر تثبیت کرده‌اند. از جمله این افتخارات می‌توان به جایزه دبلیو. یوجین اسمیت (W. Eugene Smith Award) در سال ۱۹۸۷، جایزه هوگو ارفورت (Hugo Erfurth Award) در سال ۱۹۸۹، جایزه دیدارهای بین‌المللی عکاسی آرل (Prix des Rencontres internationales de la photographie d’Arles) در سال ۱۹۹۱ و جایزه هاسلبلاد (Hasselblad Award) در سال ۲۰۰۸ اشاره کرد.

دریافت جایزه هاسلبلاد در سال ۲۰۰۸ از جمله نقاط مهم مسیر حرفه‌ای این هنرمند به شمار می‌رود؛ جایزه‌ای معتبر در عرصه عکاسی که به چهره‌های تأثیرگذار این هنر تعلق می‌گیرد. جایزه تالار مشاهیر لایکا در سال ۲۰۲۶ نیز بر این مجموعه افتخارات افزوده شده و بار دیگر توجه جامعه عکاسی را به آثار و شیوه نگاه او جلب کرده است.

ایتوربیده همچنان در مکزیکوسیتی زندگی می‌کند و آثارش در مجموعه‌های موزه‌ای و نمایشگاه‌های بین‌المللی حضور دارند. تداوم توجه به کارنامه او نشان می‌دهد که عکاسی می‌تواند فراتر از ثبت لحظه‌ها و مستندسازی رویدادها، بستری برای بررسی فرهنگ، هویت، حافظه جمعی و پیچیدگی‌های زندگی انسانی فراهم کند.

تالار مشاهیر لایکا؛ تقدیر از چهره‌های اثرگذار عکاسی

جایزه تالار مشاهیر لایکا (Leica Hall of Fame Award) از جمله برنامه‌های تقدیر از عکاسانی است که آثار و فعالیت‌های حرفه‌ای آن‌ها سهم مهمی در تاریخ و فرهنگ عکاسی داشته است. گریسیلا ایتوربیده پانزدهمین عکاسی است که از زمان تأسیس این تالار در سال ۲۰۱۱ به آن راه یافته است.

اهمیت چنین رویدادهایی تنها به اعطای یک جایزه محدود نمی‌شود، بلکه می‌تواند فرصتی برای بازخوانی آثار هنرمندان، معرفی مجموعه‌های کمتر دیده‌شده و ایجاد زمینه‌ای برای گفت‌وگو درباره تحولات عکاسی معاصر فراهم کند. برگزاری نمایشگاهی هم‌زمان با معرفی برنده نیز این امکان را در اختیار مخاطبان قرار می‌دهد که در کنار آشنایی با نام و کارنامه یک عکاس، با آثار او به‌صورت مستقیم مواجه شوند.

در مورد ایتوربیده، این تقدیر فرصتی برای توجه دوباره به عکاسی است که در طول چند دهه فعالیت، فرهنگ و زندگی مردم را با نگاهی شخصی و تأمل‌برانگیز ثبت کرده است؛ هنرمندی که عکس‌هایش از مرزهای جغرافیایی مکزیک فراتر می‌روند و پرسش‌هایی درباره هویت، سنت، طبیعت و تجربه مشترک انسانی پیش روی مخاطب قرار می‌دهند.

منبع: پتاپیکسل (PetaPixel)

مترجم: نازنین مالکی