به گزارش اتاق روشن پرس، خانه اردیبهشت اودلاجان، چهارشنبه‌شب فضایی گرم و صمیمی برای دوستداران تاریخ و باستان‌شناسی فراهم آورد. مستند «تپه‌های سیلک» ساخته پژمان مظاهری‌پور در این برنامه به نمایش درآمد و پس از آن، نشستی تخصصی با حضور مظاهری‌پور (کارگردان و تهیه‌کننده)، محمود یارمحمدلو (مستندساز و تدوینگر) و بهروز مرباغی (معمار و مدیرعامل خانه اردیبهشت اودلاجان) برگزار شد. حاضران نیز با طرح پرسش‌ها و نظرات خود، به تبادل نظر درباره ارزش‌های نهفته در محوطه‌های باستانی و ضرورت ثبت آنها پرداختند.
مظاهری‌پور: سیلک، آیینه تاب‌آوری فرهنگی ایران
پژمان مظاهری‌پور در ابتدای سخنان خود با اشاره به هدف اصلی ساخت این فیلم گفت: «هدف اصلی ساخت این فیلم‌ها، نمایش برای مردم است؛ نه تلویزیون و نه سالن‌های بزرگ. مخاطب اصلی این آثار، همین جمع‌هایی هستند که این فیلم‌ها را نگاه می‌کنند و با آن هم‌نشین می‌شوند.» وی افزود: «تپه‌های سیلک به شکل یک فیلم منفرد ساخته نشده، بلکه مجموعه‌ای از کارها در حوزه باستان‌شناسی و تاریخ است. من از ۲۵ سال پیش، کاوش در محوطه‌های باستانی ایران را با هدف آشتی دادن مردم و باستان‌شناسی آغاز کردم.»
کارگردان مستند با اشاره به روند شکل‌گیری این اثر گفت: «سال ۱۳۷۸ فیلم‌برداری از سیلک را آغاز کردم. می‌دانستم آن موقع فیلمی از آب در نمی‌آید، اما سال ۱۴۰۱ که کاوش‌ها و تصویربرداری‌ها همزمان با تحولات اجتماعی آغاز شد، مطمئن شدم که فیلم شکل می‌گیرد.» او با اشاره به حاصل این سال‌ها توضیح داد: «نتیجه این کار دو فیلم شد: «تاریخ و مطالعات باستان‌شناسی تپه‌های سیلک» و «بازنگری در سیلک» که حاصل چهار تا پنج سال کاوش شاگردان دکتر شهمیرزادی در مجموعه سیلک است.»
باستان‌شناسی؛ پلی میان مردم و هویت ملی
مظاهری‌پور با تأکید بر نقش آموزشی باستان‌شناسی گفت: «باستان‌شناسی کارش این است که اطلاعات می‌دهد و انسان تربیت می‌کند. فاصله‌ای است بین یک تپه باستانی و کسی که به آنجا می‌رود؛ حتی یک فرد تحصیل‌کرده هم وقتی به یک تپه باستانی می‌رود، اگر باستان‌شناس نباشد، چیز زیادی متوجه نمی‌شود. باستان‌شناسی پلی است میان مردم، فرهنگ و خود ما.»
وی با اشاره به مسئولیت اجتماعی در قبال میراث فرهنگی افزود: «همانطور که زنده‌یاد بیضایی گفت، فقط ایرانی بودن کافی نیست؛ باید کاری کرد. باستان‌شناسی کارش همین است که آگاهی می‌دهد. من این فیلم‌ها را ساختم تا بخشی از این مسئولیت را به انجام برسانم.»
جدال‌های علمی؛ روحیه پویای باستان‌شناسی
مظاهری‌پور به یکی از جذابیت‌های علم باستان‌شناسی یعنی جدال‌های علمی میان پژوهشگران اشاره کرد و گفت: «همواره میان باستان‌شناسان درباره هویت و قدمت محوطه‌های باستانی اختلاف نظر وجود دارد. برای نمونه، درباره محوطه‌ای مانند هگمتانه، برخی پژوهشگران آن را به دوره اشکانیان نسبت می‌دهند و برخی دیگر دیدگاه‌های متفاوتی دارند. این مباحثات نشان می‌دهد که باستان‌شناسی یک رشته پویا و زنده است.»
لحظات ماندگار در سیلک
کارگردان مستند با اشاره به یکی از لحظات تأثیرگذار فیلم‌برداری خود گفت: «در سیلک با پیرمردی آشنا شدم که سال‌ها با گیرشمن در آنجا کار کرده بود. اطلاعات جامع و دقیقی داشت و با لهجه‌ای شکسته، فرانسه هم حرف می‌زد. اصلاً قصد نداشتم از او فیلم بگیرم، اما نشستیم و دوربین را روشن کردم و دیدم که این تصاویر می‌توانند به عنوان یک سند ارزشمند ثبت شوند.»
سیلک؛ سمبل مقاومت ملی ایرانی‌ها
مظاهری‌پور در پایان با تأکید بر نقش سیلک به عنوان نماد تاب‌آوری فرهنگی ایرانیان گفت: «سیلک به یک سایت باستانی تبدیل شده که باستان‌شناسان ساعت‌ها درباره آن حرف برای گفتن دارند. این تپه‌ها سمبل مقاومت ملی ایرانی‌هاست؛ تپه‌هایی که زمانی رها شده بودند و امروزه باستان‌شناسان جوان، میلی‌متر به میلی‌متر خاک آنها را در گرما و سختی کاوش می‌کنند. این تاب‌آوری غریب ایرانی‌هاست که در تاریخ کم‌نظیر است.»
یارمحمدلو: مستندهای باستان‌شناسی، شناخت گذشته را ممکن می‌کنند
محمود یارمحمدلو، مستندساز، با اشاره به آشنایی خود با پژمان مظاهری‌پور گفت: «من با پژمان در شبکه مستند آشنا شدم. او از معدود کسانی است که در سینمای مستند ایران متمرکز بر یک حوزه خاص کار می‌کند و این بسیار ارزشمند است.» وی افزود: «نگاهی که پژمان به این مکان‌ها دارد، باعث می‌شود با گذشته آشنا شویم. این فیلم‌ها می‌توانند با شناخت بیشتر، تاب‌آوری‌مان را نسبت به خود و مملکت‌مان بیشتر کنند.»
مرباغی: حفظ میراث باستانی، نیازمند نگاه نوین و مشارکت عمومی
بهروز مرباغی، مدیرعامل خانه اردیبهشت اودلاجان، با اشاره به ضرورت نگاه نوین به حفظ میراث باستانی گفت: «در بسیاری از کشورها، تجربه‌های موفقی برای همزیستی معماری مدرن و بافت‌های تاریخی وجود دارد که می‌توان با مطالعه و بومی‌سازی آنها، راهکارهای مناسبی برای حفظ محوطه‌های باستانی پیدا کرد.»
وی بر نقش مشارکت مردمی در حفظ میراث تأکید کرد و گفت: «وقتی مردم خودشان ارزش یک اثر تاریخی را درک کنند، خودبه‌خود از آن محافظت می‌کنند. نمونه‌های موفقی در احیای بافت‌های تاریخی کشور داریم؛ به عنوان مثال، در سال‌های اخیر در کاشان، نزدیک به ۳۷۰ خانه تاریخی احیا شده و به اقامتگاه‌های بوم‌گردی تبدیل شده است.»
نظرات مخاطبان؛ از اشک‌های شوق تا دغدغه مسئولیت اجتماعی
در بخش پرسش و پاسخ، مخاطبان نیز دغدغه‌های خود را مطرح کردند. یکی از حاضران که خود باستان‌شناس بود، با ابراز احساسات گفت: «با دیدن این فیلم، دوباره اشک از چشمم جاری شد. یاد زحمات دکتر ملک‌شهمیرزادی افتادم.» مخاطب دیگری با اشاره به نقش آموزش در مدارس پیشنهاد داد که این مستندها در زنگ‌های آموزشی پخش شود تا فرهنگ آشنایی با میراث باستانی از کودکی نهادینه گردد.
پیام نشست: ضرورت مشارکت عمومی برای حفظ میراث کهن
این نشست بر نقش مؤثر سینمای مستند در معرفی میراث کهن ایران و ضرورت مشارکت عمومی و آموزش برای حفظ این گنجینه‌های ملی تأکید داشت و نشان داد که باستان‌شناسی می‌تواند پلی میان مردم، فرهنگ و هویت ملی باشد. گفتنی است این برنامه در ادامه سلسله نشست‌های هنری خانه اردیبهشت اودلاجان برگزار شد و مورد استقبال علاقه‌مندان به تاریخ و مستند قرار گرفت
- نویسنده : فاطمه جعفری ادیب
Wednesday, 14 October , 2026