به گزارش اتاق روشن پرس، دوربین مینیاتوری رف‌کم (RefCam)، محصول شرکت آلمانی ریدل کامیونیکیشنز (Riedel Communications)، که با وزن تنها ۱۴ گرم روی سر اسلاوکو وینچیچ (Slavko Vinčić)، داور اسلوونیایی فینال جام جهانی فوتبال ۲۰۲۶ (FIFA World Cup 2026)، نصب شده بود و لحظات حساس مسابقه اسپانیا و آرژانتین را از زاویه دید داور به تصویر کشید، اکنون به‌عنوان یکی از دستاوردهای مهم فناوری تصویربرداری ورزشی به مجموعه دائمی موزه آلمان (Deutsches Museum) راه یافته است؛ دوربینی فوق‌کوچک که با ترکیب طراحی مینیاتوری، فناوری انتقال تصویر باکیفیت و پردازش پیشرفته ویدئو، تجربه‌ای متفاوت از تماشای مسابقات فوتبال را برای میلیون‌ها بیننده تلویزیونی فراهم کرد.
بر اساس گزارش وب‌سایت تخصصی پت‌اپیکسل (PetaPixel) به نقل از رسانه فناوری تصویربرداری سین‌دی (CineD)، نمونه‌ای از دوربین RefCam که در فینال جام جهانی ۲۰۲۶ مورد استفاده قرار گرفت، از سوی شرکت سازنده به موزه آلمان تحویل داده شده و پس از ثبت رسمی در مجموعه این موزه، به بخشی از میراث تاریخی فناوری دوربین‌های تصویربرداری تبدیل شده است.
این دوربین در جریان مسابقه فینال جام جهانی فوتبال ۲۰۲۶ میان تیم‌های ملی اسپانیا و آرژانتین مورد استفاده قرار گرفت؛ دیداری که روز ۱۹ ژوئیه ۲۰۲۶، برابر با ۲۸ تیر ۱۴۰۵، برگزار شد و تیم ملی اسپانیا با گل فران تورس (Ferran Torres) در دقیقه ۱۰۶ و در وقت‌های اضافه، با نتیجه یک بر صفر به پیروزی رسید و عنوان قهرمانی جهان را به دست آورد.
دوربین RefCam چیست و چگونه روی سر داور فوتبال نصب می‌شود؟
رف‌کم (RefCam)، مخفف عبارت دوربین داور (Referee Camera)، یک سامانه تصویربرداری فوق‌سبک است که برای ثبت تصاویر از زاویه دید مستقیم داوران مسابقات ورزشی طراحی شده و به دلیل ابعاد بسیار کوچک و وزن ناچیز، می‌تواند بدون ایجاد مزاحمت قابل توجه برای داور در جریان مسابقه مورد استفاده قرار گیرد.
دوربین توسعه‌یافته توسط شرکت Riedel Communications تنها ۱۴ گرم وزن دارد؛ رقمی که اهمیت آن زمانی آشکارتر می‌شود که این تجهیزات را با دوربین‌های متداول تصویربرداری ورزشی مقایسه کنیم.
این سامانه در نزدیکی سطح چشم داور و روی هدست او نصب می‌شود تا تصاویری نزدیک به میدان دید طبیعی وی ثبت کند؛ به‌گونه‌ای که تماشاگر هنگام مشاهده ویدئو احساس می‌کند خود در زمین مسابقه حضور دارد و صحنه‌ها را از موقعیت داور دنبال می‌کند.
با وجود ابعاد کوچک، RefCam به دوربین تصویربرداری با وضوح بالا (HD Camera) مجهز شده و قابلیت انتقال تصاویر با کیفیت مناسب برای پخش تلویزیونی را فراهم می‌کند.
در کنار انتقال تصویر، امکان دریافت صدا نیز وجود دارد و همین ویژگی باعث می‌شود مخاطبان علاوه بر مشاهده زاویه دید داور، بخشی از گفت‌وگوها و تعاملات او با بازیکنان را نیز بشنوند؛ قابلیتی که می‌تواند درک متفاوتی از فضای مسابقه و مسئولیت‌های داوری ایجاد کند.
ثبت گل تاریخی فران تورس از زاویه دید داور فینال جام جهانی
یکی از مهم‌ترین لحظاتی که دوربین RefCam در فینال جام جهانی ۲۰۲۶ ثبت کرد، گل قهرمانی تیم ملی اسپانیا در دقیقه ۱۰۶ مسابقه برابر آرژانتین بود؛ گلی که فران تورس در وقت‌های اضافه به ثمر رساند و سرنوشت دیدار نهایی را تعیین کرد.
برخلاف دوربین‌های تلویزیونی متداول که معمولاً از کنار زمین، پشت دروازه یا موقعیت‌های مرتفع ورزشگاه مسابقه را پوشش می‌دهند، RefCam این صحنه را از موقعیت داور ثبت کرد و زاویه‌ای از جریان بازی ارائه داد که پیش از گسترش دوربین‌های پوشیدنی کمتر در اختیار مخاطبان تلویزیونی قرار می‌گرفت.
اهمیت چنین تصاویری تنها در متفاوت بودن زاویه دوربین نیست، زیرا بیننده می‌تواند فاصله داور با بازیکنان، سرعت واقعی حرکت توپ، محدودیت دید و شرایط تصمیم‌گیری در موقعیت‌های حساس را از منظری نزدیک‌تر تجربه کند.
این ویژگی به‌ویژه در مسابقاتی با سرعت بالا و برخوردهای فیزیکی متعدد، می‌تواند درک مخاطب از دشواری وظایف داوران را افزایش دهد.
ورود دوربین تاریخی جام جهانی به موزه آلمان
موزه آلمان (Deutsches Museum)، یکی از شناخته‌شده‌ترین مراکز نگهداری و نمایش آثار تاریخی علم و فناوری، در تاریخ ۲۱ اکتبر ۲۰۲۶، برابر با ۲۹ مهر ۱۴۰۵، دوربین RefCam مورد استفاده در فینال جام جهانی را از شرکت Riedel Communications دریافت کرد.
در مراسم تحویل این دوربین، توماس ریدل (Thomas Riedel)، مدیر شرکت سازنده و از چهره‌های اصلی توسعه فناوری، به همراه نمایندگان موزه و لیگ فوتبال آلمان حضور داشت.
با تحویل رسمی و امضای اسناد مربوط، دوربین مورد استفاده در فینال جام جهانی ۲۰۲۶ به‌عنوان یک اثر تاریخی و فرهنگی وارد مجموعه موزه شد.
در این مراسم، میشائل دکر (Michael Decker)، مدیرکل موزه آلمان، سونیا نویمن (Sonja Neumann)، متصدی بخش عکاسی و فیلم، توماس ریدل و دومینیک شولر (Dominik Scholler)، نماینده بوندس‌لیگا (Bundesliga)، حضور داشتند.
ورود این دوربین به مجموعه موزه، نشان‌دهنده جایگاه رو‌به‌رشد فناوری‌های مینیاتوری تصویربرداری در تاریخ رسانه‌های تصویری و ثبت رویدادهای مهم ورزشی است.
مقایسه دوربین ۱۴ گرمی با دوربین‌های تاریخی ۱۸۳۹
یکی از نکات جالب در معرفی RefCam در موزه آلمان، مقایسه آن با دوربین‌های قدیمی موجود در مجموعه تاریخی موزه است.
به گفته مسئولان موزه، این مرکز نمونه‌ای از دوربین داگرئوتیپ (Daguerreotype Camera) متعلق به سال ۱۸۳۹ میلادی، برابر با سال‌های ۱۲۱۷ و ۱۲۱۸ خورشیدی، را نیز در اختیار دارد که وزنی در حدود هفت کیلوگرم دارد.
در مقابل، RefCam تنها ۱۴ گرم وزن دارد و با وجود ابعاد بسیار کوچک، می‌تواند تصاویر متحرک دیجیتال با وضوح بالا ثبت و منتقل کند.
این مقایسه نمونه‌ای روشن از تحول فناوری عکاسی و تصویربرداری طی نزدیک به دو قرن است؛ تحولی که در آن تجهیزات سنگین و پیچیده نخستین سال‌های شکل‌گیری عکاسی، جای خود را به سامانه‌هایی داده‌اند که با ابعادی بسیار کوچک، امکانات گسترده‌ای برای ثبت و انتقال تصویر فراهم می‌کنند.
آغاز توسعه RefCam با همکاری داوران بوندس‌لیگا
توسعه دوربین RefCam در سال ۲۰۲۳ میلادی، برابر با سال‌های ۱۴۰۱ و ۱۴۰۲ خورشیدی، با همکاری شرکت ریدل و داوران حرفه‌ای فوتبال آلمان آغاز شد.
توماس ریدل در این پروژه با پاتریک کسل (Patrick Kessel) و نیکولاس وینتر (Nicolas Winter)، از داوران فوتبال آلمان، همکاری کرد تا دوربینی طراحی شود که علاوه بر ثبت تصاویر باکیفیت، در جریان حرکت و تصمیم‌گیری داور اختلال ایجاد نکند.
هدف اولیه پروژه، توسعه ابزاری برای آموزش داوران و بررسی موقعیت‌های مسابقه از زاویه دید واقعی آنان بود؛ قابلیتی که می‌توانست به مربیان و مسئولان آموزش داوری کمک کند شرایط تصمیم‌گیری را بهتر تحلیل کنند.
نخستین آزمایش عملی این دوربین در اواخر سال ۲۰۲۳ و در جریان مسابقه‌ای از لیگ دسته سوم فوتبال آلمان میان آرمینیا بیله‌فلد (Arminia Bielefeld) و مونیخ ۱۸۶۰ (TSV 1860 Munich) انجام شد.
پس از این آزمایش اولیه، دوربین در فوریه ۲۰۲۴، برابر با بهمن و اسفند ۱۴۰۲، برای نخستین بار در سطح اول مسابقات بوندس‌لیگا مورد استفاده قرار گرفت.
همکاری نزدیک بوندس‌لیگا و شرکت ریدل در ادامه به اصلاح و بهبود این فناوری کمک کرد و زمینه استفاده گسترده‌تر از آن را فراهم ساخت.
از ابزار آموزشی داوران تا فناوری جدید پخش تلویزیونی
دوربین RefCam در ابتدا برای استفاده داخلی و کمک به آموزش و بررسی تصمیمات داوری طراحی شده بود، اما تصاویر متفاوت آن به‌تدریج توجه تولیدکنندگان برنامه‌های تلویزیونی و برگزارکنندگان مسابقات را جلب کرد.
ثبت مسابقه از زاویه دید داور، علاوه بر فراهم کردن اطلاعات آموزشی، تجربه‌ای متفاوت برای تماشاگران ایجاد می‌کرد و می‌توانست صحنه‌هایی را نمایش دهد که دوربین‌های ثابت یا متحرک مستقر در اطراف زمین امکان ثبت آنها را از همان موقعیت نداشتند.
به همین دلیل، تصاویر این دوربین به بخشی از پوشش تلویزیونی مسابقات تبدیل شدند و استفاده از آن در فوتبال حرفه‌ای گسترش پیدا کرد.
این روند همچنین نشان می‌دهد چگونه یک فناوری که ابتدا برای هدفی تخصصی و آموزشی توسعه یافته، می‌تواند پس از اثبات کاربردپذیری به ابزاری برای تولید محتوای رسانه‌ای تبدیل شود.
نقش هوش مصنوعی در تثبیت تصاویر دوربین داور
یکی از چالش‌های اصلی تصویربرداری با دوربین نصب‌شده روی سر داور، حرکت‌های سریع و مداوم او در جریان مسابقه است.
داوران در طول بازی می‌دوند، تغییر مسیر می‌دهند و برای دنبال کردن جریان مسابقه سر خود را به جهات مختلف حرکت می‌دهند؛ حرکاتی که می‌توانند باعث لرزش قابل توجه تصویر شوند.
بر اساس گزارش سین‌دی، فدراسیون بین‌المللی فوتبال (FIFA) با همکاری شریک فناوری خود، لنوو (Lenovo)، از فناوری تثبیت تصویر مبتنی بر هوش مصنوعی (AI-Based Video Stabilization) برای پردازش ویدئوهای ثبت‌شده توسط RefCam استفاده کرده است.
هدف از این پردازش، کاهش لرزش و ایجاد تصویری روان‌تر برای پخش تلویزیونی بوده است؛ قابلیتی که در کنار اندازه کوچک دوربین، نقش مهمی در امکان استفاده رسانه‌ای از تصاویر ثبت‌شده دارد.
به این ترتیب، RefCam نمونه‌ای از ترکیب فناوری سخت‌افزاری تصویربرداری مینیاتوری با پردازش نرم‌افزاری پیشرفته است؛ ترکیبی که می‌تواند کیفیت تصاویر ثبت‌شده در شرایط دشوار حرکتی را افزایش دهد.
توماس ریدل: هدف ما ساخت دوربینی سبک و بدون مزاحمت برای داور بود
توماس ریدل در توضیح اهداف طراحی RefCam تأکید کرده است که یکی از مهم‌ترین اولویت‌های تیم توسعه، ساخت دوربینی بسیار سبک بوده که هیچ مانعی برای حرکت و عملکرد داور ایجاد نکند و در عین حال بتواند تصاویری مناسب برای پخش تلویزیونی ارائه دهد.
او ورود این فناوری به مجموعه دائمی موزه آلمان را افتخاری ویژه برای تیم سازنده دانسته و تأکید کرده است که قرار گرفتن RefCam در کنار دستاوردهای تاریخی فناوری، پس از استفاده موفق آن در بزرگ‌ترین ورزشگاه‌های جهان، اهمیت خاصی برای مجموعه ریدل دارد.
این دستاورد برای شرکتی که در زمینه فناوری‌های ارتباطی و تجهیزات تصویربرداری حرفه‌ای فعالیت می‌کند، نشان‌دهنده گسترش کاربرد فناوری‌های تخصصی در رسانه‌های ورزشی است.
ارتباط شرکت ریدل با برند سینمایی آری
شرکت Riedel Communications در سال ۲۰۲۶ با خرید برند تاریخی آری (ARRI)، یکی از شناخته‌شده‌ترین تولیدکنندگان تجهیزات تصویربرداری سینمایی آلمان، توجه بیشتری را در صنعت فناوری تصویر به خود جلب کرد.
آری از برندهای مهم صنعت سینما به شمار می‌رود و نام آن با توسعه دوربین‌های حرفه‌ای فیلم‌برداری و فناوری‌های تصویربرداری سینمایی پیوند خورده است.
حضور RefCam در مجموعه موزه آلمان، در کنار تجهیزات تاریخی تصویربرداری، نمادی از پیوند فناوری‌های جدید ارتباطی و تصویربرداری با میراث صنعت دوربین‌سازی آلمان است.
دوربین‌های پوشیدنی چگونه تجربه تماشای ورزش را تغییر می‌دهند؟
استفاده از دوربین‌های پوشیدنی (Wearable Cameras) و سامانه‌های ثبت تصویر از زاویه دید شخص اول (Point-of-View Cameras یا POV Cameras) در سال‌های اخیر به یکی از روش‌های جذاب پوشش تصویری رویدادهای ورزشی تبدیل شده است.
در این شیوه، دوربین به لباس، کلاه ایمنی یا تجهیزات فرد نصب می‌شود و تصاویر را از موقعیتی نزدیک به دید طبیعی او ثبت می‌کند.
چنین زاویه‌ای می‌تواند احساس حضور در صحنه را برای مخاطب افزایش دهد و تجربه‌ای متفاوت از تماشای ورزش ایجاد کند.
در مسابقات فرمول یک (Formula 1) نیز دوربین‌های بسیار کوچک در کلاه ایمنی رانندگان نصب می‌شوند تا مخاطبان بتوانند لحظاتی از مسابقه را از زاویه دید راننده مشاهده کنند.
این فناوری در ورزش‌هایی مانند فوتبال، هاکی روی یخ و برخی رقابت‌های دیگر نیز کاربرد پیدا کرده و فرصت‌های جدیدی برای تولید تصاویر متفاوت در اختیار رسانه‌ها قرار داده است.
از زاویه دید داور تا تجربه حضور در زمین مسابقه
یکی از ویژگی‌های مهم RefCam، تغییر رابطه میان مخاطب تلویزیونی و جریان مسابقه است.
در پوشش سنتی فوتبال، کارگردان تلویزیونی معمولاً تصاویر دوربین‌های مختلف مستقر در ورزشگاه را انتخاب می‌کند تا مخاطب بتواند جریان بازی را از زاویه‌های متفاوت دنبال کند.
اما دوربین نصب‌شده روی سر داور، تجربه‌ای نزدیک‌تر به حضور مستقیم در زمین مسابقه فراهم می‌کند و به مخاطب اجازه می‌دهد برخی صحنه‌ها را از موقعیتی مشاهده کند که معمولاً تنها داور در آن قرار دارد.
این زاویه دید به‌ویژه هنگام برخورد بازیکنان، موقعیت‌های حساس و گفت‌وگوهای داور با افراد حاضر در زمین، می‌تواند اطلاعات و تجربه بصری متفاوتی ارائه دهد.
با این حال، تصاویر دوربین داور جایگزین کامل دوربین‌های متداول تلویزیونی یا سامانه کمک‌داور ویدئویی (VAR) نیستند، بلکه زاویه‌ای مکمل برای پوشش مسابقه و درک بهتر برخی موقعیت‌ها فراهم می‌کنند.
موزه آلمان؛ ثبت ۱۲۰ سال تحول فناوری دوربین
میشائل دکر، مدیرکل موزه آلمان، در مراسم معرفی این دوربین توضیح داده است که موزه طی ۱۲۰ سال گذشته تحولات فناوری دوربین و تصویربرداری را مستند کرده است.
او کوچک‌سازی تجهیزات تصویربرداری یا مینیاتوری‌سازی (Miniaturization) را یکی از جذاب‌ترین جنبه‌های پیشرفت فناوری دانسته و به افزایش چشمگیر کیفیت تصاویر در کنار کاهش ابعاد تجهیزات اشاره کرده است.
به اعتقاد دکر، امکان ثبت زاویه دید داور در یک مسابقه مهم فوتبال و نمایش آن برای تمام تماشاگران، دستاوردی قابل توجه است؛ زیرا مخاطبانی که پیش‌تر تنها از زاویه دوربین‌های تلویزیونی مسابقه را دنبال می‌کردند، اکنون می‌توانند موقعیت داور را نیز تجربه کنند.
دوربین RefCam قرار است در بخش عکاسی و فیلم موزه آلمان به نمایش گذاشته شود و در کنار دیگر تجهیزات تاریخی تصویربرداری، بخشی از مسیر تحول فناوری دوربین‌ها را روایت کند.
دوربین ۱۴ گرمی که به بخشی از تاریخ تصویربرداری ورزشی تبدیل شد
ورود RefCam به مجموعه موزه آلمان نشان می‌دهد که ارزش تاریخی یک دوربین تنها به اندازه حسگر، تعداد پیکسل‌ها یا ابعاد بدنه آن وابسته نیست، بلکه کاربرد آن در ثبت رویدادهای مهم و ایجاد شیوه‌های تازه مشاهده جهان نیز می‌تواند جایگاه ویژه‌ای برای یک فناوری ایجاد کند.
دوربینی که تنها ۱۴ گرم وزن دارد و در ابتدا برای کمک به آموزش داوران طراحی شده بود، توانست در یکی از مهم‌ترین رویدادهای ورزشی جهان مورد استفاده قرار گیرد و لحظه‌ای تاریخی را از زاویه‌ای متفاوت ثبت کند.
اکنون این تجهیزات کوچک، پس از حضور در فینال جام جهانی ۲۰۲۶، به مجموعه‌ای تاریخی راه یافته‌اند تا نمونه‌ای از پیشرفت فناوری تصویربرداری مینیاتوری و تحول در شیوه پوشش رسانه‌ای ورزش باشند.
RefCam نشان می‌دهد آینده تصویربرداری ورزشی تنها در افزایش وضوح دوربین‌ها خلاصه نمی‌شود، بلکه دستیابی به زاویه‌های دید تازه، کوچک‌سازی تجهیزات و ترکیب سخت‌افزار با هوش مصنوعی می‌تواند تجربه تماشای رویدادهای ورزشی را دگرگون کند.
مترجم: نازنین مالکی
Monday, 26 October , 2026