روز بزرگداشت فردوسی فقط یادآور نام شاعری بزرگ نیست؛ بلکه یادآور مسئولیتی است که انسان در برابر فرهنگ و زبان سرزمین خود بر عهده دارد. فردوسی در روزگاری زندگی می‌زیست که زبان فارسی در معرض فراموشی و کم‌رنگ شدن بود. او با سرودن شاهنامه، نه‌فقط یک اثر ادبی خلق کرد، بلکه تلاشی سترگ برای زنده نگه داشتن زبان فارسی انجام داد؛ تلاشی که در زمانه‌ی خود شاید کمتر کسی ابعاد آن را درک می‌کرد، اما تأثیرش تا قرن‌ها بعد ادامه یافت.

فردوسی با پشتکاری شگرف، سال‌های طولانی از عمرش را صرف سرودن شاهنامه کرد. او در واقع «حافظ» حافظه‌ی تاریخی و فرهنگی ملت ایران شد. اگر امروز زبان فارسی همچنان زبانی زنده و پویاست، بخشی از این پایداری را مدیون همان تلاش بزرگ او هستیم.

اما یادآوری فردوسی فقط درباره‌ی ستایش گذشته نیست. اهمیت کار او در این است که نشان می‌دهد فرهنگ و هنر زمانی ماندگار می‌شوند که هنرمند فراتر از زمانه‌ی خود بیندیشد. فردوسی صرفاً روایتگر داستان‌ها نبود؛ او به آینده می‌اندیشید، به حفظ هویت و زبان مردمی که قرن‌ها بعد از او زندگی خواهند کرد.

در این معنا، مسئولیت هنرمندان امروز نیز چندان متفاوت نیست. ما عکاسان، نویسندگان و هنرمندان نیز در برابر زمانه‌ی خود وظیفه‌ای داریم. هنر فقط ثبت آنچه می‌بینیم نیست؛ هنر گاهی پیش‌بینی کردن، هشدار دادن و گشودن راه‌های تازه برای نگریستن به جهان است.

هنرمند اگر فقط همراه زمانه حرکت کند، شاید دیده شود اما اگر یک گام جلوتر بایستد، تأثیرگذار خواهد بود. جامعه همواره نیازهایی دارد که اغلب به‌روشنی بیان نشده‌اند؛ دغدغه‌هایی که هنوز نامی برایشان یافت نشده است. نگاه جامع‌نگر و وسیع هنرمند می‌تواند این نیازها را زودتر تشخیص دهد و برای آن‌ها زبان، تصویر یا راه‌حلی بیابد.

از این منظر، فردوسی فقط شاعری بزرگ نیست؛ نمادی از هنرمندی است که مسئولیت فرهنگی‌اش را جدی گرفت و کاری را به سرانجام رساند که اثرش از زمانه‌ی خود فراتر رفت.

شاید امروز رسالت ما به وسعت کار فردوسی نباشد، اما الهام از آن نگاه می‌تواند راهنمایی برای هنرمندان معاصر باشد؛ اینکه هنر فقط متعلق به امروز نیست. هنر، اگر درست فهمیده و به کار گرفته شود، پلی خواهد بود میان گذشته، اکنون و آینده.

نویسنده: ریحانه تقی یاری