کتاب «Grace» حاصل همکاری هفت‌ساله اسکات اوفن و همسرش گریس است؛ مجموعه‌ای از عکس‌های سیاه‌وسفید که با اتکا به صمیمیت، بازی و خیال، تجربه پیری، نقش‌های جنسیتی و دگرگونی‌های زندگی را به تصویر می‌کشد.

کتاب «Grace» حاصل نخستین همکاری هنری مشترک اسکات اوفن Scott Offen و همسرش گریس Grace است؛ پروژه‌ای هفت‌ساله که در آن عکاسی به فضایی برای گفت‌وگو، هم‌آفرینی و مواجهه با پرسش‌های مربوط به پیری، جنسیت و خلاقیت تبدیل می‌شود. زن حاضر در این تصاویر، گاه همچون الهه‌ای شمالی با گل آفتابگردان در دست ظاهر می‌شود و گاه تنها به شکل ساده ای در میان برگ‌های بزرگ دیده می‌شود؛ شخصیتی که در رفت‌وآمد میان فضاهای بسته داخلی و مناظر باز و وحشی، از محدودیت‌های روزمره فاصله می‌گیرد و به قهرمان افسانه شخصی خود بدل می‌شود.

این تصاویر سیاه‌وسفیدِ دقیق و حساب‌شده، حاصل بیش از هفت سال همکاری میان زوجی است که بیش از ۳۰ سال از زندگی مشترکشان می‌گذرد. اسکات اوفن که از سال ۲۰۱۴ به‌طور جدی وارد عکاسی شد، ابتدا به عکاسی خیابانی پرداخت و سپس به پیشنهاد یکی از استادانش به سراغ عکاسی از خانواده رفت. با آنکه فرزندانشان تمایلی به حضور در این پروژه نداشتند، گریس از همان ابتدا مشتاق همکاری بود. همین آمادگی، در کنار سال‌ها اعتماد و صمیمیت، زمینه را برای شکل‌گیری پروژه‌ای مشترک فراهم کرد.

در آغاز، هدف این بود که زیباترین تصاویر ممکن ساخته شوند؛ اما به‌تدریج لایه‌های عمیق‌تری از روایت در دل پروژه شکل گرفت. این زوج بیشتر عکس‌ها را در طبیعت ثبت کردند؛ جایی که گریس در آن احساس آزادی بیشتری داشت. علاقه مشترک آن‌ها به آثاری چون «آلیس در سرزمین عجایب» و «جادوگر شهر اُز» نیز سبب شد طبیعت در این مجموعه به فضایی افسانه‌ای، بازیگوش و گاه طنزآمیز تبدیل شود.

پروژه هم‌زمان با نزدیک شدن گریس به ۶۰سالگی آغاز شد؛ دوره‌ای که معمولاً زمان بازنگری در زندگی است. او در این مقطع به تجربه زنانه پیر شدن، احساس نادیده گرفته شدن و محدودیت‌هایی که نقش‌های سنتی جنسیتی بر زنان تحمیل می‌کنند، می‌اندیشید. اوفن در گفت‌وگو با لنزکالچر تأکید می‌کند که زنان سالمند بیش از دیگران در معرض نامرئی شدن اجتماعی قرار دارند و این اضطراب و ناآرامی عاطفی، در کلیت کتاب بازتاب پیدا کرده است.

موضوع جنسیت نیز در این پروژه حضوری پررنگ دارد. گریس هرگز با نقش‌های سنتی زنانه، به‌ویژه در قالب‌های خانگی، احساس راحتی نداشته است. او فردی ورزشکار و پرتحرک است و رابطه‌ای مستقیم با بدن خود دارد؛ موضوعی که به‌تدریج به یکی از زیرمتن‌های مهم پروژه بدل شد. در بسیاری از تصاویر، او در حال دویدن، بازی کردن یا درگیر شدن با طبیعت دیده می‌شود؛ گویی بدن در این مجموعه نه فقط موضوع تصویر، بلکه ابزاری برای مقاومت، رهایی و بازتعریف خویشتن است.

یکی از نکات مهم «Grace» تأکید بر همکاری واقعی میان عکاس و سوژه است. اوفن کلیشه قدیمی «مردِ عکاس و زنِ الهام‌بخش خاموش» را رد می‌کند و می‌گوید بهترین عکاسی از آدم‌ها، عکاسی مشارکتی است. بسیاری از تصاویر این کتاب حاصل ایده‌های مشترک یا حتی پیشنهاد مستقیم گریس هستند. برای مثال، یکی از عکس‌های کتاب که گریس را زیر برگ‌های بزرگ نشان می‌دهد، بر اساس ایده خود او شکل گرفته است.

فرآیند ثبت برخی تصاویر بسیار طولانی و دقیق بوده است. بعضی عکس‌ها در طول چند سال و با هماهنگی شرایط نور، جزر و مد یا وضعیت آب‌وهوا شکل گرفته‌اند. حتی تصاویر داخلی که در نگاه اول شبیه لحظه‌ای گذرا از زندگی روزمره به نظر می‌رسند، با دقتی فراوان طراحی و اجرا شده‌اند. در یکی از این تصاویر، گریس در آشپزخانه ایستاده و در حالی که ظاهراً در فضایی آرام و خانگی قرار دارد، حالت چهره‌اش نارضایتی پنهانی را نشان می‌دهد؛ جزئیاتی که لایه‌ای انتقادی به کلیشه‌های زندگی خانوادگی اضافه می‌کند.

این پروژه برای این زوج تنها یک همکاری هنری نبود، بلکه راهی برای شناخت دوباره یکدیگر نیز به شمار می‌رفت. اوفن می‌گوید تا پیش از این پروژه، از عمق برخی تجربه‌های درونی گریس آگاه نبوده است. همین فرایند مشترک باعث شد هر دو، هم نسبت به خود و هم نسبت به زندگی مشترکشان، درک تازه‌ای پیدا کنند.

«Grace» در نهایت کتابی است درباره گذر زمان، بدن، نقش‌های اجتماعی و امکان بازی و خیال در میانه زندگی. این مجموعه نشان می‌دهد که عکاسی می‌تواند نه فقط ابزاری برای ثبت تصویر، بلکه راهی برای گفت‌وگو، بازاندیشی و کشف دوباره رابطه، هویت و زیستن باشد.

منبع: https://www.lensculture.com/

مترجم: ریحانه تقی یاری