عکاسی همواره در کنار کارگران ایستاده است؛ از نخستین ثبت‌های صنعتی قرن نوزدهم تا روایت‌های اجتماعی امروز. کارگر فقط یک سوژه نیست؛ نماینده‌ی‌ زیست روزانه‌ی میلیون‌ها انسان است که چرخ‌های‌‌ جامعه را می‌چرخانند، اما اغلب سهمشان از تصویر عمومی، اندک و کلیشه‌ای است.

روز جهانی کارگر، که امروزه در بسیاری از کشورها پاس داشته می‌شود، یادآور رویدادی تاریخی است: اعتراضات کارگران شیکاگو در اول ماه مه ۱۸۸۶ که با مطالبه‌ی قانونی‌ کردن روز کاری هشت‌ساعته آغاز شد. این تجمعات که بعدها با عنوان «ماجرای هی‌مارکت» از آن‌ها یاد می‌شود، یکی از نقاط مهم در تاریخ جنبش‌های کارگری است و در نهایت، اول ماه مه به نمادی جهانی برای یادآوری تلاش کارگران در مسیر بهبود شرایط کاری تبدیل شد.

در چنین روزی، مسئولیت عکاسان و رسانه‌ها دوچندان می‌شود. هر فریم می‌تواند بخشی از واقعیت پنهان در دل کارگاه‌ها، کارخانه‌ها، معادن و خیابان‌ها را آشکار کند؛ واقعیتی که اگر ثبت نشود، به‌تدریج از حافظه‌ی جمعی حذف خواهد شد. عکاسی کارگری صرفاً مستندسازی نیست بلکه بازگرداندن شأن، صدا و هویت به کسانی است که معمولاً کمتر دیده می‌شوند.

در عین حال، نباید فراموش کرد که خود عکاسی نیز بدون کارگران ممکن نبود. پشت هر دوربین، شبکه‌ای از نیروی کار صنعتی قرار دارد؛ کارگرانی که در کارخانه‌های تولید عدسی‌های دقیق، بدنه‌ی دوربین‌ها، فیلم‌های عکاسی و تجهیزات جانبی فعالیت می‌کنند. از کارخانه‌های تاریخی تولید لنز در اروپا و ژاپن گرفته تا خطوط مونتاژ دوربین و تولید سه‌پایه، فلاش و دیگر ملحقات عکاسی، همه وامدار مهارت و تلاش کارگرانی هستند که ابزار دیدن و ثبت جهان را می‌سازند.

به این معنا، رابطه‌ی عکاسی و کارگر دو سویه است؛ از یک سو عکاسی روایتگر زندگی کارگران است و از سوی دیگر، خود این هنر و صنعت بر دوش کارگرانی شکل گرفته که امکان دیدن، ثبت و روایت را فراهم کرده‌اند.

عکاس در مواجهه با کارگر باید به چند اصل پایبند باشد: احترام به کرامت انسانی، پرهیز از تصویرسازی ترحم‌آمیز، روایت دقیق و واقع‌گرایانه، نمایش تلاش و توانمندی انسان‌ها و مهم‌تر از همه، مسئولیت اخلاقی در انتشار تصویر.

بازخوانی تاریخ روز جهانی کارگر در کنار مرور آرشیو عکاسی ایران و جهان ما را به نکته‌ا‌ی ساده اما مهم می‌رساند: تصویر فقط یک قاب نیست؛ ابزاری برای آگاهی، حافظه‌ی تاریخی و ثبت زندگی انسان‌هایی است که با کار خود جهان را می‌سازند.

و هر عکاس، در نهایت، روایتگر بخشی از این تاریخ انسانی است و هر فریم، ادای دین کوچکی به بزرگ‌ترین سازندگان جهان.