به گزارش اتاق روشن پرس، نمایشگاه گروهی «گفت‌وگو روی کاغذ» با کیوریتوری آرش تنهایی در گالری دنا برپا شده است. این نمایشگاه که ۳۷ هنرمند را با رویکردها و تجربه‌های متفاوت در بستری مشترک گرد هم آورده، تلاش دارد از خلال کاغذ و قاب ۵۰ در ۷۰ سانتی‌متر، زمینه‌ای برای شکل‌گیری گفت‌وگویی میان هنرمندان، آثار و مخاطبان فراهم کند.
ایده شکل‌گیری؛ نخستین گفت‌وگو میان هنرمند و کاغذ
آرش تنهایی، کیوریتور این نمایشگاه، درباره ایده شکل‌گیری «گفت‌وگو روی کاغذ» معتقد است که نخستین گفت‌وگو در این نمایشگاه، میان هنرمند و کاغذ شکل می‌گیرد. هنرمند در مواجهه با سطحی با ابعاد مشخص، ناگزیر است جهان ذهنی و حرف‌های خود را در محدوده‌ای معین سامان دهد. از همین رو، کاغذ تنها یک بستر فیزیکی برای خلق اثر نیست، بلکه به نوعی میدان مواجهه هنرمند با اندیشه و تصویر تبدیل می‌شود.
این گفت‌وگو در مرحله بعد میان اثر و مخاطب ادامه پیدا می‌کند. مخاطب در مواجهه با آثار، می‌تواند دریابد هر هنرمند چگونه از یک محدوده مشترک استفاده کرده و چه نگاه و جهان متفاوتی را در آن جای داده است. از سوی دیگر، قرار گرفتن آثار هنرمندان در کنار یکدیگر، امکان گفت‌وگویی میان نسل‌ها و رویکردهای مختلف هنر معاصر را نیز فراهم می‌کند؛ گفت‌وگویی که نه از طریق کلام، بلکه از مسیر تصویر، فرم، رنگ و شیوه مواجهه با کاغذ شکل می‌گیرد.
کاغذ؛ رسانه‌ای ساده، بی‌واسطه و بداهه
انتخاب کاغذ به‌عنوان نقطه اتصال آثار، یکی از مهم‌ترین وجوه مفهومی این نمایشگاه است. به گفته تنهایی، ارائه آثار هنری را می‌توان تا حدی در دو مسیر کلیِ کار روی کاغذ و کار روی بوم دنبال کرد. او کاغذ را به دلیل سادگی، دسترس‌پذیری، هزینه کمتر و امکان خلق بی‌واسطه‌تر اثر انتخاب کرده است.
در نگاه کیوریتور، کار روی بوم معمولاً می‌تواند فرآیندی طولانی‌تر، آگاهانه‌تر و حساب‌شده‌تر باشد، در حالی که کاغذ این امکان را فراهم می‌کند که هنرمند در لحظه و با فاصله‌ای کمتر از ایده اولیه خود، به خلق اثر بپردازد. به همین دلیل، بخشی از جذابیت این رسانه برای تنهایی، ارتباط مستقیم و گاه ناخودآگاه هنرمند با کاغذ است.
ابعاد ۵۰ در ۷۰؛ محدوده‌ای برای ساماندهی جهان ذهنی
در «گفت‌وگو روی کاغذ»، ابعاد ۵۰ در ۷۰ سانتی‌متر نیز بخشی جدایی‌ناپذیر از ایده نمایشگاه است. هر اثر در این محدوده مشخص شکل گرفته و همین اشتراک ابعادی، در کنار استفاده از کاغذ یا مقوا، به عنصر مفهومی نمایشگاه تبدیل شده است. در نتیجه، اگرچه کاغذ برای هر هنرمند بستری برای خلق اثر محسوب می‌شود، اما قرار گرفتن مجموعه آثار در یک ابعاد مشترک، معنایی فراتر از یک انتخاب اجرایی پیدا می‌کند.
۳۷ هنرمند؛ یک ایده مشترک و جهان‌های متفاوت
بر اساس توضیحات کیوریتور، ایده نمایشگاه پیش از انتخاب هنرمندان شکل گرفته و پس از آن، هنرمندانی انتخاب شده‌اند که در حوزه کار روی کاغذ و در ابعاد ۵۰ در ۷۰ سانتی‌متر امکان حضور در این پروژه را داشته‌اند. در مورد هنرمندان پیشکسوت، آثار پیشین آنان بررسی شده و نمونه‌هایی که به چارچوب مفهومی و ابعادی نمایشگاه نزدیک‌تر بوده‌اند، انتخاب شده‌اند. در کنار آن، هنرمندان میانسال نیز با توجه به ایده نمایشگاه، آثاری در این ابعاد خلق و برای نمایش ارائه کرده‌اند.
تنهایی با تأکید بر تنوع هنرمندان حاضر در نمایشگاه، معتقد است که جامعه هنری ایران از نگاه‌ها و سلیقه‌های گوناگونی شکل گرفته است و نمایشگاه گروهی می‌تواند انعکاسی کوچک از همین گستره باشد. با این حال، تنوع در اینجا به معنای کنار هم قرار دادن صرفِ آثار متفاوت نیست؛ مسئله مهم برای کیوریتور، ایجاد نوعی هماهنگی در میان این گوناگونی بوده است؛ هماهنگی‌ای که قرار است مخاطب را از یک اثر به اثر دیگر هدایت کند و امکان کشف پیوندهای پنهان میان جهان‌های متفاوت هنرمندان را فراهم آورد.
نمایشگاهی برای کشف شباهت‌ها و تفاوت‌ها
یکی از اهداف اصلی «گفت‌وگو روی کاغذ»، ارائه تصویری از گوناگونی رویکردهای هنر معاصر ایران به طراحی و خلق اثر روی کاغذ است. تنهایی تأکید دارد که تلاش کرده است طیف متنوعی از رویکردها را در این نمایشگاه گرد هم آورد، هرچند میزان موفقیت این تلاش را امری می‌داند که باید از سوی منتقدان و مخاطبان ارزیابی شود.
او همچنین درباره تفاوت نگاه نسل‌های مختلف هنرمندان به کاغذ، پاسخ قطعی ارائه نمی‌کند و ترجیح می‌دهد این مسئله به پرسشی برای مخاطب تبدیل شود؛ مخاطبی که در مواجهه با آثار می‌تواند به شباهت‌ها و تفاوت‌های میان نسل‌ها فکر کند و برداشت خود را شکل دهد.
شگفتانه‌هایی که مسیر نگاه کیوریتوری را تغییر دادند
فرایند انتخاب آثار نیز برای کیوریتور کاملاً بدون غافلگیری نبوده است. به گفته تنهایی، آثاری در این مسیر وجود داشته‌اند که با تصور اولیه او از نمایشگاه فاصله داشته‌اند و همین تفاوت باعث شده است نگاه او نسبت به برخی هنرمندان، آثار و حتی کلیت پروژه تغییر کند. با وجود این، چارچوب و ساختار اصلی نمایشگاه دستخوش تغییر اساسی نشده است؛ اما مواجهه با آثار مختلف، به گفته او، مجموعه‌ای از «شگفتانه‌های جذاب» را رقم زده و امکان بازنگری و کشف دوباره را در طول مسیر کیوریتوری فراهم کرده است.
چیدمان؛ تداوم گفت‌وگو در فضای گالری
چیدمان آثار نیز در راستای همین ایده شکل گرفته است. در طراحی فضای نمایشگاه، تلاش شده میان آثار، رنگ‌ها و فضای کلی گالری ارتباط ایجاد شود و مخاطب در مسیر حرکت میان آثار، نوعی تداوم و گفت‌وگو را تجربه کند؛ گفت‌وگویی که قرار است از سطح مفهوم نمایشگاه فراتر رفته و در خود چیدمان نیز دیده شود.
جهان‌های متفاوت در یک ظرف محدود
شاید بتوان مهم‌ترین ایده «گفت‌وگو روی کاغذ» را در مواجهه میان تفاوت و شباهت جست‌وجو کرد؛ انسان‌هایی که هر یک جهان زیسته، تجربه و نگاه متفاوتی دارند، اما هنگامی که در محدوده‌ای مشترک قرار می‌گیرند، شباهت‌های ظریفی نیز میان آنها آشکار می‌شود.
آرش تنهایی در توضیح این نگاه، نمایشگاه را فرصتی برای تأمل در این پرسش می‌داند که انسان‌ها تا چه اندازه با یکدیگر متفاوت و تا چه اندازه شبیه‌اند و چگونه می‌توان در یک محدوده مشخص، رفتارها و نگاه‌های گوناگونی را مشاهده کرد.
از این منظر، «گفت‌وگو روی کاغذ» صرفاً مجموعه‌ای از آثار روی یک سطح مشترک نیست؛ بلکه تلاشی است برای دیدن جهان‌های متفاوت هنرمندان در یک «ظرف محدود»؛ جایی که کاغذ و قاب ۵۰ در ۷۰ سانتی‌متر به نقطه تلاقی جهان‌های شخصی، تجربه‌های زیسته و نگاه‌های متنوع تبدیل می‌شوند.
- نویسنده : نازنین حیدر زاده
Saturday, 24 October , 2026