به گزارش اتاق روشن پرس، آیین بزرگداشت کاوه فرزانه، هنرمند فقید و عکاس پیشکسوت، فرصتی شد تا با چهره‌های شاخص عرصه عکاسی ایران به گفت‌وگو بنشینیم. یکی از این چهره‌ها، دکتر مصطفی سپهوند، عکاس، پژوهشگر و مدرس دانشگاه است که سال‌ها در حوزه عکاسی مستند اجتماعی، پژوهش و آموزش فعالیت داشته است. او در این گفت‌وگو از اولویت‌های عکاسی در میان نقش‌های سه‌گانه خود، جایگاه عکاسی مستند اجتماعی در میان دانشجویان، تأثیر هوش مصنوعی بر آموزش و آینده عکاسی در ایران سخن گفته است.
اولویت عکاسی؛ مسیری به سوی پژوهش و آموزش
دکتر مصطفی سپهوند در پاسخ به این پرسش که کدام یک از نقش‌های عکاس، پژوهشگر و مدرس برای او اولویت دارد، گفت: «مسلماً عکاسی اولویت دارد. عکاسی، خوب دیدن و عکس گرفتن باعث می‌شود که شما دنبال پژوهش بروید و بعد از آن به سمت آموزش بروید. این سه نقش در یک راستا هستند و مکمل یکدیگرند.»
وی درباره امکان موفقیت یک عکاس حرفه‌ای بدون پژوهش و آموزش افزود: «به نظر من این‌ها مکمل هم هستند و در یک راستا قرار دارند. اگر کسی با عشق و علاقه به دنبال عکاسی برود، حتماً به دنبال پژوهش نیز خواهد رفت و برای انتقال آن آموزه‌ها به دیگران، باید تجربیات خود را به هنرجویان و دانشگاه منتقل کند.»
استقبال کم دانشجویان از عکاسی مستند اجتماعی
سپهوند درباره میزان علاقه دانشجویان امروز به عکاسی مستند اجتماعی گفت: «شاید خیلی کم و متأسفانه قبلاً خیلی بهتر و بیشتر بود. شاید پایه عکاسی بچه‌ها در آموزش، واقعاً عکاسی مستند بود، اما الان شاید به خاطر مسائل جامعه و یک سری مشکلاتی که ممکن است با آنها مواجه شوند، خیلی کمتر در این فضاها فعالیت دارند.»
هوش مصنوعی؛ ابزاری در خدمت آموزش
این پژوهشگر و مدرس دانشگاه در پاسخ به این پرسش که با گسترش هوش مصنوعی، شبکه‌های اجتماعی و تصاویر تولید شده توسط کامپیوتر، آیا همچنان می‌توان با روش‌های سنتی نگاه انسانی را به دانشجویان منتقل کرد، گفت: «این شرایطی که ایجاد شده و این امکانات کمک می‌کند در راستای پیشبرد اهداف عالی و هیچ تضادی ندارد. به قول معروف، همه این‌ها باعث می‌شود که شما بار آموزشی خود را بالا ببرید و استفاده بهتری داشته باشید.»
نمایشگاه‌ها؛ هم‌نشینی و تفکر، نه فقط رقابت
سپهوند درباره نقش نمایشگاه‌های گروهی گفت: «همه این‌ها را می‌تواند در نظر بگیرد؛ هم هم‌نشینی است، هم تفکر و تقابل در عین حال. ورزشکار در میادین ورزشی با هم رقابت می‌کنند، هنرمند هم در گالری و نمایشگاه و دیدن آثار، خیلی به علم و دانش هنرمند کمک می‌کند.»
توصیه به عکاسان جوان برای انتخاب نمایشگاه گروهی
او در پاسخ به این پرسش که چه توصیه‌ای به عکاسان جوان برای انتخاب نمایشگاه عکاسی گروهی مؤثر دارد، گفت: «بارها این جمله را گفتم. ما در عرصه‌های سیاست، اقتصاد و عرصه‌های دیگر خیلی نمی‌خواهند که نقد بشوند، اما ما در هنر و عکاسی یک اثر هنری را خلق می‌کنیم که دیده شود، نقد شود و بررسی شود. اگر هنرمند این را درک کند و با این دید که برای مخاطب اثر هنری‌اش را خلق می‌کند تا دیده شود، این خیلی به او کمک می‌کند تا کارهای بهتری ارائه دهد.»
منابع آموزشی؛ کمبود نیست، دسترسی و زبان مشکل است
سپهوند درباره خلأ منابع آموزشی عکاسی به زبان فارسی، به ویژه در حوزه عکاسی مستند اجتماعی گفت: «الان با ظهور فضای مجازی و هوش مصنوعی و امکاناتی که هست، چون قبلاً واقعاً این امکانات نبود، خیلی راحت‌تر مطالب در دسترس است. اتفاقاً ما منابع فارسی کم نداریم، اما هنرجویان و دانشجویان باید علم و دانش و زبانشان را تقویت کنند تا بتوانند به منابع خیلی خاص و گران‌بهایی دست پیدا کنند و این را در کارشان به کار بگیرند.»
پژوهش میدانی؛ کاربردی‌تر و جذاب‌تر از کتابخانه‌ای
او درباره نسبت میان پژوهش کتابخانه‌ای و پژوهش میدانی عکاسانه گفت: «باز هم این‌ها مکمل یکدیگر هستند، اما بیشتر پژوهش عملی و میدانی خیلی کاربردی‌تر و جذاب‌تر است. چون در عرصه‌های کتابخانه‌ای فعالیت‌های زیادی شده است و اگر بعد عملی را بلد باشیم، خیلی بهتر و جذاب‌تر خواهد بود.»
آینده عکاسی؛ درخشان و بی‌بدیل
سپهوند در پایان درباره آینده شغل عکاسی در ایران با توجه به تغییرات سریع در صنعت تصویر، ظهور هوش مصنوعی، کاهش بودجه‌های رسانه‌ای و اشباع بازار عکاسی با گوشی‌های هوشمند گفت: «به نظر من تمام این شرایطی که الان هست، فضای مجازی کمک کرده که این رشته عکاسی شکوفاتر و بهتر شود و من آینده خیلی درخشانی را متصور هستم. چون بی‌بدیل و بدون جایگزین است. ما فقط می‌توانیم از چیزهای دیگر استفاده کنیم، نه اینکه تحت‌الشعاع قرار بگیریم.»
- نویسنده : سارا ساویز
Saturday, 24 October , 2026