تهران هویتش را در میان «آپارتمان‌سازی‌های بی‌ضابطه» گم کرده است. مهدی یسری، پژوهشگر ارشد شهر، معماری پایتخت را قربانی سلیقه‌های شخصی و اقتصاد می‌داند و عکاسی را تنها سندِ نجاتِ «حافظه تاریخی» تهران از فراموشی معرفی می‌کند.
در حاشیه نشست «روایت هویت شهری تهران در آینه معماری و عکاسی»
متن مصاحبه با دبیر نشست: مهدی یسری ( رئیس گروه مطالعات هنری مرکز مطالعات و برنامه ریزی شهر تهران )
در سال های اخیر زیاد درباره هویت شهری تهران صحبت میشود، از نگاه شما مهم‌ترین عناصر شکل دهنده هویت این شهر چیست؟
معماری و شهرسازی یک شخصیتی به شهر می‌دهد و این شخصیت، هویت خودش را نیز دارد، این هویت در گذشته یک معنایی و مفهومی داشته است، شهر تهران یک هویت دارای اغتشاش دارد، یک در هم تنیدگی از سنت و نوگرایی دارد و ترکیبی از فرهنگ های مختلف است. یک شهر بر اساس ویژگی های بصری اش و فعالیت ها و کسب و کارهایی که دارد و آن چیزی که از صدای شهر شنیده می‌شود، هویت آن شهر می‌باشد. ما اکنون در تهران حدود 350 عدد محله داریم و هرکدام از این ها باید تکه هایی از یک پازل باشند که معنای خودشان را دارند، ولی چون فضای کلی کلان شهر بر روی همه ما سایه انداخته است، کمتر محله ای وجود دارد که دارای هویت متمایز باشد، اگر هم داشته باشد به تهران قدیم برمی‌گردد؛ تهران قدیم، منطقه 12 شهر تهران است، شما اگر آنجا قدم بزنید به راحتی متوجه میشوید که دارای یک معنا و هویت خاص است. الان شهر به سمت آپارتمان سازی آمده و هویت درهم تنیده و پیچیده ای به خود گرفته است.
به نظر شما معماری معاصر تهران تا چه اندازه ای توانسته هویت تاریخی و فرهنگی شهر را حفظ کند؟
خیلی نتوانسته در این زمینه موفق باشد، به جهت اینکه معماری معاصر ما الان تابع ذوق و سلیقه سازنده و کارفرما است. آن کسی که صاحب آن زمین است و قصد ساخت و ساز در آن دارد، برای مثال دوست دارد که نمای ساختمان رومی باشد و از نظر خودش فکر میکند که زیباست و به راحتی هم مشتری می‌خرد، پس اقتصاد تأثیر منفی بر روی این قضیه می‌گذارد و آنقدر این قضیه گسترش پیدا کرده است که تقریبا دیگر از دایره ضابطه ها هم بیرون آمده است، یعنی شما الان نمیتوانید در یک کوچه ای در شهر تهران قدم بزنید و ببینید که برای مثال 3 عدد از این ساختمان ها از نظر رنگ و نما به هم دیگر ربط منطقی دارند. این امکان هم وجود ندارد که این ساختمان ها را خراب کنید و از اول بسازید هم وجود ندارد، بنابراین این اتفاق تابعی از اقتصاد سیاسی در جامعه ایرانی بوده است.
نقش تصویر و عکاسی در بازنمایی و شکل گیری هویت شهری تهران را چگونه می‌بینید؟
یکی از کارهای هنر عکاسی این است که حافظه را ثبت می‌کند، عکسی که از دیوار می‌گیرید، اگر دیوار خراب شود آن عکس ماندگار می‌شود، بنابراین تنها سندی که از آن دیوار باقی می‌ماند آن عکس است.هنر عکاسی در ثبت حافظه تاریخی و هویت شهری از جمله تهران، خیلی اثرگذار است، بنابراین نقش کلیدی دارد.
اگر بخواهیم در آینده تهران شهری با هویت مشخص تر داشته باشد، مهمترین اولویت در برنامه ریزی شهری چه باید باشد؟
مهمترین اولویت در برنامه ریزی شهری این است که ما در بازآفرینی محله های شهر تهران، آن الگوی قدیمی را در نظر بگیریم، یعنی اگر قرار است یک کوچه ای بازطراحی شود، به آن الگوهای قدیمی توجه شود، یعنی در هزینه مجدد ما به آن فضای هویتی برگردیم. از طرفی دیگر در منظر شهری، در دیوارنگاره ها و در بیلبورد ها تا حد زیادی بتوانیم ویژگی های خاص تهران را به تصویر بکشیم و منعکس کنیم.
متن و عکس: آرمان روشن