در آستانه روز کارگر، زمانی که توجه افکار عمومی و سیاست‌گذاران بیش از هر زمان دیگری به جایگاه نیروی کار و الزامات حمایت اجتماعی از آنان معطوف می‌شود، لازم است نگاهی دقیق‌تر به گروه‌هایی داشته باشیم که سهم مهمی در اقتصاد و فرهنگ کشور دارند اما در ساختار حمایتی فعلی کمتر دیده شده‌اند. در کنار کارگران صنعتی و خدماتی، امروز طیف گسترده‌ای از فعالان خلاق و رسانه‌ای، به ویژه عکاسان و گرافیست‌ها، در بازار کار ایران نقش‌آفرینی می‌کنند؛ نیروهایی که با وجود مهارت، خلاقیت و نقش اقتصادی، در برابر عدم‌ثبات بازار کار و دوره‌های بیکاری تقریباً بی‌پشتوانه‌اند.

در سال‌های اخیر، تغییرات قابل توجهی در الگوی اشتغال کشور رخ داده است. بسیاری از فارغ‌التحصیلان دانشگاهی، به‌ویژه در رشته‌های هنری و ارتباطات تصویری، به سمت خویش‌فرمایی و کار پروژه‌ای حرکت کرده‌اند. عکاسان و گرافیست‌ها نیز بیشتر در قالب فریلنسری یا فعالیت مستقل کار می‌کنند و درآمد آنان به میزان سفارش‌ها و شرایط بازار وابسته است. نوسانات اقتصادی، کاهش بودجه تبلیغات، تغییرات سریع فناوری و حتی تحولات ناگهانی در تقاضای بازار می‌تواند به‌سرعت بر میزان کار و درآمد آنان اثر بگذارد.

در چنین ساختاری، موضوع بیمه و حمایت اجتماعی اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند. اما بر اساس قوانین فعلی و همان‌گونه که در اسناد رسمی مرتبط با بیمه مشاغل آزاد آمده است، پوشش‌هایی مانند بازنشستگی، ازکارافتادگی غیرناشی از کار و فوت غیرناشی از کار برای مشاغل آزاد برقرار است، اما بیمه بیکاری شامل آنان نمی‌شود. دلیل این موضوع، فقدان کارفرما و عدم وجود رابطه استخدامی تعریف‌شده است؛ سازوکاری که باعث شده «بیکارشدن» در منطق حقوقی بیمه مشاغل آزاد موضوعیت نداشته باشد.

با این حال، واقعیت بازار کار نشان می‌دهد که عکاسان و گرافیست‌ها اگرچه استخدام رسمی ندارند، اما عملاً نیروی کار محسوب می‌شوند. آنان با سرمایه انسانی، دانش تخصصی و ابزار حرفه‌ای خود خدماتی مهم به بخش‌های مختلف اقتصادی ارائه می‌دهند. در دوره‌های رکود یا کاهش سفارش‌ها، این گروه‌ها نیز ممکن است ناگهان بدون درآمد بمانند؛ وضعیتی که نبود بیمه بیکاری آن را به بحرانی معیشتی تبدیل می‌کند.

امروز گروه بزرگی از نیروهای متخصص در حوزه‌های خلاق، از جمله عکاسان و گرافیست‌ها، با وجود نقش اقتصادی قابل توجه، از یکی از مهم‌ترین حمایت‌های اجتماعی یعنی بیمه بیکاری محروم‌اند. تداوم این وضعیت می‌تواند به کاهش امنیت شغلی، افت کیفیت فعالیت حرفه‌ای و حتی خروج نیروهای خلاق از این حوزه‌ها منجر شود.

روز کارگر فرصتی است برای بازاندیشی در مفهوم حمایت از نیروی کار. در شرایطی که اقتصاد دیجیتال و مشاغل پروژه‌محور در حال گسترش است، سیاست‌های حمایتی نیز باید متناسب با این تحولات بازطراحی شوند. طراحی سازوکارهایی برای بیمه بیکاری ویژه مشاغل آزاد و خلاق می‌تواند گامی مؤثر در جهت حمایت از این بخش مهم بازار کار باشد.

به مناسبت روز کارگر، باید تأکید کرد که عکاسان و گرافیست‌ها نیز بخشی از نیروی کار ایران هستند؛ نیروی کاری که شایسته برخورداری از حداقل امنیت شغلی در دوره‌های بیکاری  است. توجه به این ضرورت، علاوه بر حمایت از معیشت فعالان خلاق، به تقویت اقتصاد فرهنگی و پایداری بازار کار کشور کمک خواهد کرد.