مریخ‌نورد Perseverance ناسا با استفاده از سامانه تصویربرداری Mastcam-Z توانست تصویری کم‌نظیر از سیاره زمین ثبت کند؛ تصویری که در آن، زمین هنگام عبور از پشت فوبوس، بزرگ‌ترین قمر مریخ، دیده می‌شود.
«ترکیب حاشیه‌نویسی‌شده از ۹ تصویر ثبت‌شده توسط ابزار **Mastcam-Z** روی مریخ‌نورد **Perseverance** در تاریخ ۱۱ تیر ۱۴۰۵ (۲ ژوئیه ۲۰۲۶). تصویرِ درج‌شده در گوشهٔ بالا سمت راست که از ترکیب ۵ تصویر تشکیل شده است، **زمین** را ــ همان نقطهٔ کوچک و درخشان که از بالا چپ به پایین راست حرکت می‌کند ــ در حال عبور از پشت **قمر فوبوس**، یکی از دو قمر مریخ، نشان می‌دهد.»
اگر در نگاه نخست این تصویر را مشاهده کنید، احتمالاً آن را چندان جذاب نخواهید یافت. عکس دانه‌دانه، پر از نویز و با وضوح نسبتاً پایین است و زمین نیز در آن تنها به شکل نقطه‌ای بسیار کوچک دیده می‌شود؛ درست همان‌گونه که در تصویر تاریخی «نقطه آبی کم‌رنگ» (Pale Blue Dot) که فضاپیمای وویجر ۱ از زمین ثبت کرده بود، سیاره ما تنها نقطه‌ای کوچک در پهنه بیکران فضا به نظر می‌رسید.
اما آنچه این تصویر را به اثری استثنایی تبدیل می‌کند، کیفیت بصری آن نیست، بلکه اهمیت علمی و تاریخی آن است. در حقیقت، این نخستین باری است که انسان موفق می‌شود از سطح یک سیاره دیگر، تصویری از زمین ثبت کند که در آن، سیاره زمین در پشت یک جرم آسمانی دیگر پنهان شده باشد. این اتفاق، نقطه عطفی در تاریخ تصویربرداری فضایی و مأموریت‌های سیاره‌ای به شمار می‌رود.
«این نسخه شامل حاشیه‌نویسی‌هایی است که **زمان محلی مریخ** را در لحظه ثبت تصاویر نشان می‌دهد.»
دوربینی که برای آسمان طراحی نشده بود
سامانه Mastcam-Z که روی مریخ‌نورد Perseverance نصب شده، در اصل برای تصویربرداری از سطح مریخ، سنگ‌ها، ساختارهای زمین‌شناسی و محیط اطراف مریخ طراحی شده است و نه برای عکاسی از اجرامی که میلیون‌ها کیلومتر دورتر در آسمان قرار دارند.
در زمان ثبت این تصویر، زمین در فاصله‌ای نزدیک به ۱۴۰ میلیون مایل (حدود ۲۲۵ میلیون کیلومتر) از مریخ قرار داشت؛ فاصله‌ای که باعث می‌شود سیاره زمین تنها به اندازه یک نقطه نورانی کوچک در قاب تصویر دیده شود. همین موضوع نیز دلیل اصلی وجود نویز زیاد و وضوح پایین تصویر است.
با وجود این محدودیت‌ها، ثبت چنین تصویری نشان‌دهنده توانایی بالای تجهیزات تصویربرداری ناسا و دقت فوق‌العاده تیم علمی این مأموریت است.
«مریخ‌نورد اکتشافی **اسپیریت (Spirit)** این تصویر از **زمین** را در سال ۲۰۰۴، پیش از طلوع خورشید بر فراز **مریخ** ثبت کرد.»
تصویر نهایی چگونه ساخته شد؟
آزمایشگاه پیشرانش جت ناسا (JPL) برای تولید تصویر نهایی تنها به یک عکس اکتفا نکرد.
دوربین Mastcam-Z مجموعه‌ای از تصاویر پیاپی را ثبت کرد که در هر یک، زمین در موقعیتی متفاوت نسبت به قمر فوبوس دیده می‌شد. سپس پژوهشگران ناسا این تصاویر را با یکدیگر ترکیب کردند تا تصویر نهایی شکل بگیرد.
در مرحله بعد، پردازش‌های ویژه‌ای روی تصاویر انجام شد تا نورهای اضافی پس‌زمینه حذف شوند. این پردازش باعث شد پس‌زمینه کاملاً سیاه به نظر برسد و جزئیات مربوط به زمین و حرکت آن در پشت فوبوس بهتر دیده شوند.
«مریخ‌نورد **کیوریاسیتی (Curiosity)** این تصویر از **زمین** و **ماه** را در سال ۲۰۱۴ ثبت کرد.»
جزئیات ثبت تصویر
تصویر اصلی از ترکیب ۹ عکس تشکیل شده است که همگی در ۲ ژوئیه ۲۰۲۶ ثبت شده‌اند. (۱۱ تیر ۱۴۰۵)
در بخش بزرگ‌نمایی‌شده تصویر، پنج فریم متوالی دیده می‌شود که حرکت تدریجی زمین را هنگام عبور از پشت قمر فوبوس نمایش می‌دهد.
در تصویر دیگری که ناسا منتشر کرده است، زمان دقیق محلی مریخ هنگام ثبت هر فریم نیز درج شده تا پژوهشگران بتوانند موقعیت دقیق اجرام آسمانی را بررسی کنند.
رنگ واقعی آسمان مریخ
تمام تصاویر منتشرشده پس از پردازش رنگی، به گونه‌ای تنظیم شده‌اند که رنگ واقعی آسمان مریخ در لحظات گرگ‌ومیش را تا حد امکان بازسازی کنند.
این تصاویر حدود ۴۰ دقیقه پس از غروب خورشید در مریخ ثبت شده‌اند؛ زمانی که نزدیک افق، آسمان به رنگ آبی مایل به خاکستری دیده می‌شود، در حالی که هرچه از افق فاصله می‌گیریم، رنگ آن به خاکستری متمایل به قرمز تغییر می‌کند. این تفاوت رنگ ناشی از ویژگی‌های خاص جو رقیق مریخ و نحوه پراکندگی نور خورشید در ذرات معلق آن است.
ادامه مسیری که بیش از دو دهه پیش آغاز شد
ثبت تصویر زمین از سطح مریخ سابقه‌ای طولانی دارد. بیش از ۲۲ سال پیش، مریخ‌نورد Spirit ناسا نخستین تصویر تاریخ از زمین را از سطح سیاره مریخ ثبت کرد. در آن تصویر نیز زمین تنها به شکل نقطه‌ای کوچک در آسمان دیده می‌شد.
ده سال بعد، مریخ‌نورد Curiosity تصویری جدید و با کیفیت بهتر از زمین تهیه کرد و اکنون مریخ‌نورد Perseverance با ثبت عبور زمین از پشت فوبوس، فصل تازه‌ای در تاریخ عکاسی فضایی رقم زده است.
این تصاویر تنها عکس‌هایی از یک سیاره دوردست نیستند؛ بلکه یادآور جایگاه کوچک اما ارزشمند زمین در پهنه عظیم کیهان هستند. همان‌گونه که تصویر مشهور «نقطه آبی کم‌رنگ» نگاه انسان را نسبت به جهان تغییر داد، این عکس جدید نیز بار دیگر نشان می‌دهد که خانه ما، از فاصله صدها میلیون کیلومتری، تنها نقطه‌ای کوچک و درخشان در تاریکی بیکران فضاست.
مترجم: ریحانه تقی یاری
Wednesday, 14 October , 2026