به گزارش اتاق روشن پرس، نمایشگاه گروهی «در ستایش دیدن» با کیوریتوری فائزه هاجری، همزمان با روز جهانی عکاسی، در گالری خانه دوست برگزار شده است. این نمایشگاه با گردهم‌آوردن ۳۰ هنرمند و ارائه ۴۶ اثر، تلاشی است برای بازاندیشی در مفهوم «دیدن» و جایگاه آن در تجربه عکاسانه. عنوان نمایشگاه از ایده‌ای شکل گرفته که بر اساس آن، دیدن واقعی زمانی رخ می‌دهد که چشم از عبور سریع از تصویر دست بکشد و به مشاهده تبدیل شود.
🏛️ گفت‌وگو با مدیر گالری خانه دوست
خانم قهرمانی، مدیر گالری خانه دوست، درباره اهمیت برگزاری این نمایشگاه در روز جهانی عکاسی می‌گوید: «با توجه به اینکه گالری ما در زمینه هنرهای تجسمی فعالیت می‌کند، خودمان را ملزم می‌دانیم در مناسبت‌هایی که با هنرهای تجسمی مرتبط هستند، از جمله روز جهانی عکاسی، در این حوزه فعالیت داشته باشیم.»
به گفته او، انتخاب قالب نمایشگاه گروهی نیز با هدف فراهم کردن امکان حضور هنرمندان بیشتری در این رویداد صورت گرفته است. قهرمانی معتقد است نمایشگاه‌های گروهی این فرصت را ایجاد می‌کنند که تعداد بیشتری از هنرمندان بتوانند آثار خود را در فضای حرفه‌ای گالری ارائه کنند.
مدیر گالری خانه دوست در ارزیابی استقبال مخاطبان از نمایشگاه‌های عکاسی، روند این استقبال را رو به افزایش می‌داند. از نگاه او، یکی از دلایل استقبال مخاطبان از عکاسی، ارتباط نزدیک این هنر با زندگی روزمره مردم است.
قهرمانی در ادامه بر نقش گالری‌ها در ایجاد ارتباط میان هنرمندان و مخاطبان عمومی تأکید می‌کند و می‌گوید: «اگر نمایشگاه‌های عکاسی در گالری‌ها برگزار نشوند، مخاطبان برای مشاهده آثار هنرمندان ناچار خواهند بود به آتلیه یا فضای شخصی آنها مراجعه کنند؛ امری که در عمل برای مخاطب عمومی چندان امکان‌پذیر نیست.»
کیوریتوری فائزه هاجری؛ ستایش لحظه‌ای که نگاه به مشاهده می‌رسد
فائزه هاجری، کیوریتور این نمایشگاه، «دیدن» را فراتر از یک عمل صرفاً بصری می‌داند و معتقد است دیدن واقعی زمانی شکل می‌گیرد که چشم از عبور سریع از تصویر دست بکشد و به مشاهده تبدیل شود. از نگاه او، انسان معاصر هر روز با حجم گسترده‌ای از تصاویر مواجه است، اما دیدن واقعی نیازمند مکث، توجه و پذیرفتن لایه‌هایی است که فراتر از موضوع و ظاهر نخستین تصویر قرار دارند.
در نگاه کیوریتوری هاجری، تفاوت میان «نگاه کردن» و «دیدن» در میزان حضور و کیفیت مواجهه با جهان است. نگاه کردن می‌تواند اتفاقی و گذرا باشد، اما دیدن نیازمند حضور و پذیرش تأثیرگذاری جهان بر انسان است. بر همین اساس، عکاس نیز صرفاً ثبت‌کننده اتفاقات نیست؛ بلکه از میان انبوه لحظه‌ها، لحظه‌ای را انتخاب می‌کند که ارزش مکث و دوباره دیده شدن دارد.
ایده نمایشگاه؛ پرسشی از وضعیت دیدن در عصر شبکه‌های اجتماعی
ایده شکل‌گیری این نمایشگاه از پرسشی درباره وضعیت دیدن در عصر شبکه‌های اجتماعی آغاز شده است؛ دورانی که انسان بیش از هر زمان دیگری با تصویر مواجه است. هاجری این پرسش را مطرح می‌کند که در زمانه‌ای که حجم عظیمی از تصاویر هر روز از برابر چشم ما عبور می‌کند، آیا هنوز «دیدن» را به معنای واقعی تجربه می‌کنیم؟
این پرسش، نقطه آغاز شکل‌گیری «در ستایش دیدن» بوده است؛ نمایشگاهی که در آن تلاش شده مجموعه‌ای از نگاه‌های متفاوت در کنار یکدیگر قرار گیرد تا نشان دهد عکاسی، پیش از آنکه صرفاً به تکنیک و فرم وابسته باشد، به کیفیت مواجهه انسان با جهان ارتباط دارد.
۳۰ هنرمند، ۴۶ اثر؛ تنوع نگاه‌ها در یک نقطه مشترک
در نهایت، ۳۰ هنرمند با ۴۶ اثر در این نمایشگاه گرد هم آمده‌اند؛ آثاری که اگرچه از نظر زبان بصری، موضوع و شیوه مواجهه با سوژه تفاوت‌های بسیاری دارند، در نقطه‌ای مشترک به یکدیگر می‌رسند و آن، دعوت مخاطب به «دیدن» است. انتخاب روز جهانی عکاسی برای برگزاری این نمایشگاه نیز از همین رویکرد نشأت گرفته است. به گفته هاجری، روز جهانی عکاسی صرفاً یک مناسبت تقویمی نیست، بلکه فرصتی برای بازگشت به خود عکاسی و طرح دوباره این پرسش است که امروز چرا و چگونه عکاسی می‌کنیم.
در ستایش دیدن؛ فراتر از یک نمایشگاه عکس
«در ستایش دیدن» در عین حال نمی‌خواهد صرفاً ادای احترامی به عکاسی باشد، بلکه تلاش می‌کند درباره مفهوم دیدن و جایگاه عکاس در فرآیند شکل‌گیری تصویر تأمل کند. در این نگاه، عکاس کسی است که جهان را از زاویه‌ای شخصی انتخاب، تجربه و بازتعریف می‌کند. از این منظر، عکاس تنها فردی نیست که چیزی را ثبت می‌کند؛ بلکه کسی است که امکان دیگری برای دیدن جهان در اختیار مخاطب قرار می‌دهد.
کیفیت نگاه؛ معیار اصلی انتخاب هنرمندان
در انتخاب هنرمندان نیز آنچه بیش از هر چیز مورد توجه کیوریتور قرار گرفته، «کیفیت نگاه» بوده است؛ نه صرفاً شهرت هنرمند یا سابقه حضور او در نمایشگاه‌ها. هاجری در انتخاب آثار تلاش کرده است با نگاه‌هایی مواجه شود که از استقلال، حساسیت و صداقت برخوردارند و می‌توانند مخاطب را متوقف کرده و او را به مواجهه دوباره با تصویر دعوت کنند.
عکاسی در عصر هوش مصنوعی؛ پرسش از چیستی دیدن
در بخش دیگری از این رویکرد، نمایشگاه به مسئله تصویر در عصر هوش مصنوعی و ابزارهای دیجیتال نیز نزدیک می‌شود؛ دوره‌ای که تولید یک تصویر می‌تواند تنها در چند دقیقه اتفاق بیفتد. با این حال، از نگاه هاجری، ارزش یک عکس را نمی‌توان صرفاً در توانایی تولید تصویری زیبا و چشمگیر خلاصه کرد. اهمیت یک عکس در نگاه، انتخاب، تجربه و رابطه‌ای است که عکاس با جهان پیرامون خود برقرار کرده است.
فناوری می‌تواند تصویر تولید کند، اما آنچه به تصویر و هنر معنا می‌دهد، تجربه زیسته، حافظه، احساس و انتخاب انسانی است. از این منظر، در عصری که با وفور تصاویر مواجهیم، پرسش اصلی دیگر فقط «چگونه تصویر بسازیم؟» نیست، بلکه باید پرسید «چه چیزی را ببینیم و چرا ببینیم؟»
پیام اصلی نمایشگاه؛ دوباره دیدن
از همین منظر، پیام اصلی نمایشگاه را می‌توان در یک جمله خلاصه کرد: «شاید در جهانی که همه چیز دیده می‌شود، مهم‌ترین کار، دوباره دیدن باشد.» هاجری در نهایت امیدوار است مخاطب پس از خروج از گالری، الزاماً پاسخ مشخصی با خود نداشته باشد، بلکه کیفیت تازه‌ای از نگاه را تجربه کرده باشد؛ به‌گونه‌ای که خیابانی که هر روز از آن عبور می‌کند، چهره‌ای که بارها دیده یا حتی نوری که بر دیوار می‌افتد، برایش معنایی متفاوت پیدا کند.
🖼️ نگاهی به آثار شاخص نمایشگاه
«هیستی»؛ روایت امیررضا هرمزی از هستی و نیستی
در نمایشگاه گروهی «در ستایش دیدن»، اثر «هیستی» از امیررضا هرمزی، کارشناس ارشد عکاسی، مخاطب را با پرسشی درباره دیدن، ندیدن و معنای پنهان در عناصر ظاهراً عادی زندگی مواجه می‌کند. تصویری که در آن نور و تاریکی، حضور و غیاب و عناصر بصری و فضای خالی میان آنها، در کنار یکدیگر روایتی چندلایه از هستی و نیستی می‌سازند.
هرمزی درباره دلیل روی آوردنش به عکاسی می‌گوید ارتباط تنگاتنگ با دنیای اطراف، نقطه آغاز این مسیر بوده است. او با نگاهی طنزآمیز به روند شکل‌گیری این آثار اشاره می‌کند و می‌گوید طولانی شدن کارهای اداری در ایران، آن‌قدر برایش زمان ایجاد کرد که توانست از فضای اداره مجموعه عکس تهیه کند.
در اثر «هیستی»، تضاد میان نور و سایه، روشنایی و تاریکی، یکی از مهم‌ترین عناصر شکل‌دهنده تصویر است. هرمزی این تضاد را یکی از بنیادی‌ترین جذابیت‌های تصویری می‌داند؛ تضادی که در اثر او صرفاً یک انتخاب زیبایی‌شناسانه نیست، بلکه به بخشی از مفهوم اثر تبدیل شده است.
او «دیدن» را توانایی کشف امر نادیده در دل امور عادی می‌داند و معتقد است از هر مکانی می‌توان تصویری ارزشمند ساخت. از نظر او، برای یک هنرمند هیچ چیز واقعاً عادی نیست، به‌خصوص چیزهایی که در زندگی روزمره عادی تلقی می‌شوند. به همین دلیل تلاش می‌کند مخاطب را به دیدن دوباره همان چیزهایی دعوت کند که هر روز از کنارشان می‌گذرد.
هرمزی درباره مرز میان عکاسی و مداخله در تصویر نیز رویکردی باز دارد و معتقد است در دوران پست‌مدرنیسم، بیش از ابزار، هدف و نتیجه اهمیت دارد. او در عین حال تأکید می‌کند که هیچ هوشی، چه طبیعی و چه مصنوعی، نمی‌تواند جای هوش و نگاه یک انسان را بگیرد.
شاید بتوان یکی از کلیدی‌ترین مفاهیم اثر را در تصویری که خود هنرمند برای توضیح آن پیشنهاد می‌کند، پیدا کرد: «یک نردبان و فضای خالی بین پله‌هایش را به عنوان زندگی در نظر بگیر؛ به نظرت زندگی چیزهایی است که دیده می‌شود یا چیزهایی که دیده نمی‌شود؟»
مشخصات اثر:
نام اثر: «هیستی»
هنرمند: امیررضا هرمزی
ابعاد: ۵۰ × ۷۰ سانتی‌متر
قیمت: ۵۵٬۵۵۵٬۵۵۵ ریال
تکنیک: ابزوردیسم
مهرناز امینی؛ واقعیت سبک زندگی و جبر روزگار
مهرناز امینی، از هنرمندان حاضر در نمایشگاه، حدود ۲۰ سال است که به‌صورت جدی در حوزه عکاسی فعالیت می‌کند. او فارغ‌التحصیل سینما با گرایش عکاسی و تصویربرداری است و پس از یک وقفه طولانی، با سه اثر در نمایشگاه «در ستایش دیدن» حضور یافته است.
آثار ارائه‌شده از سوی امینی، نگاهی به زندگی، واقعیت‌های اجتماعی و به‌ویژه تجربه زنان در جامعه دارند. او در مواجهه با سوژه‌های خود، بیش از هر چیز تحت تأثیر «حس زندگی» و «جبر روزگار»، به‌خصوص در زندگی زنان، قرار گرفته است. در نگاه او، محدودیت‌ها و شرایط اجتماعی گاه زنان را از جایگاه و تصویر سنتیِ «جنس لطیف» به سمت زنانی جسور، مستقل و مقاوم سوق می‌دهد.
امینی درباره سه اثری که در نمایشگاه ارائه کرده است، تأکید می‌کند که در آنها هیچ‌گونه دستکاری صورت نگرفته است؛ چراکه از نگاه او، واقعیت زندگی، سبک زندگی و جبر روزگار، به خودی خود آن‌قدر صریح و گویاست که نیازی به تغییر یا بازسازی ندارد.
- نویسنده : نازنین حیدر زاده
Saturday, 24 October , 2026