تجربه عکاسی با فیلم فوری کمیاب و نوستالژیک که ۵۰۰۰ دلار فروخته شد!

شاید باور کردنش سخت باشد، اما حدود یک دهه پیش بود (تقریباً سال ۱۳۹۵ خورشیدی) که نقد و بررسی دوربین فیلم‌خور و آنالوگ محبوبم را منتشر کردم. این دوربین را از مرد شریفی خریدم که پیش‌تر مدیریت کلینیک عکس نیپون (Nippon Photo Clinic) در نیویورک را بر عهده داشت. به یاد می‌آورم که برای تحویل گرفتن آن به محله‌ای دورافتاده در بروکلین رفتم؛ قرارمان یا در یک فروشگاه چینی بود یا یک خشک‌شویی محلی. به محض اینکه دوربین را در دست گرفتم، متوجه شدم که به زیبایی بازسازی شده و کاملاً بی‌پایان کار می‌کند. از آن زمان به بعد، این دوربین در سفرهای تفریحی و کاری همواره همراه من بوده است. این شاهکار هنری، همان دوربین افسانه‌ای پولاروید ۱۸۰ (Polaroid 180) است. متأسفانه نقد و بررسی من زمانی منتشر شد که تولید فیلم‌های فوری موسوم به Peel-apart (نگاتیوی که باید دستی جدا شود) رو به پایان بود. سال آینده، عمر این دوربین‌ها به ۸۰ سال می‌رسد، با این حال برندهایی مثل Supersense همچنان تلاش می‌کنند تا این سبک زندگی و فرمت عکاسی نوستالژیک را زنده نگه دارند.

اسکن عکس پولاروید 100C (نوع Peel-Apart) با تاریخ انقضای گذشته

ارزش نجومی فیلم فوری فوج‌فیلم FP-100c در بازار عکاسی آنالوگ

در یخچال خانه‌ام، چند بسته فیلم فوری فوجی‌فیلم FP-100c (Fujifilm FP-100c) دارم. هر از گاهی به فکر فروش آن‌ها می‌افتم، اما می‌دانم لذت عکاسی با فیلم آنالوگ چیزی نیست که بتوان به راحتی از آن گذشت. در حال حاضر در سایت‌های خرید و فروش جهانی مانند ای‌بی (eBay)، ارزش هر بسته از این فیلم حدود ۵۰ دلار است. اما بر اساس داده‌های وب‌سایت WatchCount، یک بسته از این فیلم کمیاب اخیراً به قیمت باورنکردنی ۵۰۰۰ دلار به فروش رسیده است! این رقم برای من دیوانه‌کننده است، چرا که این مبلغ دقیقاً معادل ارزش فروش دوربین هاسلبلاد ۵۰۱C (Hasselblad 501C) به همراه تمام لوازم جانبی‌اش در بازار فعلی است.

فیلم Fujifilm PC100C (از نوع لایه‌جداشونده) که تاریخ انقضای آن سال ۲۰۱۱ بوده است، به همراه تعدادی از تصاویر ثبت‌شده با آن.

از زمان توقف تولید این فیلم توسط کمپانی فوجی‌فیلم (که اکنون بیش از یک دهه یعنی از حدود سال ۱۳۹۳ خورشیدی می‌گذرد)، هر سال تابستان به خودم قول می‌دهم که تمام فیلم‌های باقی‌مانده در یخچال را استفاده کنم. واضح است که این اتفاق نیفتاد، اما امسال تصمیم دارم با جدیت بیشتری این پروژه شخصی عکاسی را به سرانجام برسانم.

تاریخچه و کاربرد اصلی فیلم Fujifilm FP-100c

فیلم فوری Fujifilm FP-100c تاریخچه پرفراز و نشیبی دارد. برای عکاسان حرفه‌ای و قدیمی، این فیلم عمدتاً به عنوان «فیلم تست یا پیش‌نمایش» شناخته می‌شد. در گذشته، عکاسان این فیلم فوری را به پشتی مخصوص دوربین‌های فرمت متوسط (Medium Format) متصل می‌کردند تا نورسنجی، ترکیب‌بندی و چیدمان صحنه را قبل از هدر رفتن فیلم اصلی ۱۲۰ میلی‌متری بررسی کنند. پس از تایید اولیه، عکاسی اصلی انجام می‌شد. اما با ظهور و همه‌گیر شدن عکاسی دیجیتال، عکاسان آماتور و علاقه‌مندان به هنر آنالوگ صرفاً برای سرگرمی و ثبت لحظات خاص به سراغ آن رفتند. مشکل اینجا بود که تعداد این خریداران کافی نبود؛ ابتدا پولاروید تولید فیلم‌های خود را متوقف کرد و سرانجام فوجی‌فیلم نیز به این روند پایان داد.

من این فیلم‌ها را برای سال‌های طولانی در یخچال نگهداری کرده‌ام؛ به جز دوره کوتاهی که اسباب‌کشی داشتم. نکته کلیدی در نگهداری فیلم‌های آنالوگ این است که باید همیشه در یخچال نگهداری شوند و هرگز نباید آن‌ها را فریزر کرد، زیرا سرمای شدید فریزر باعث خراب شدن و عدم واکنش مواد شیمیایی داروی ظهور می‌شود؛ درسی که من سال‌ها پیش با سختی آموختم.

اسکنِ نگاتیوِ فیلمِ Fujifilm FP100C (از نوع جداشونده). تاریخ انقضای این فیلم سال ۲۰۱۱ بوده و در سال ۲۰۲۶ عکاسی شده است.     

اسکن عکس پولاروید 100C (نوع Peel-Apart) با تاریخ انقضای گذشته

عکاسی خیابانی با طعم نوستالژی در بروکلین

چند سال پیش، در یک روز سرد زمستانی با خانمی ملاقات کردم. در حله بروکلین قدم زدیم و یک فوتوواک (پیاده‌روی عکاسی) با پولاروید راه انداختیم. بسیار رمانتیک و سرگرم‌کننده بود، اما برخی از عکس‌ها به دلیل سرمای شدید هوا هرگز ظاهر نشدند. واقعیت این است که این نوع فیلم‌های شیمیایی باید در سرما نگهداری شوند، اما عملیات عکاسی و ظهور آن‌ها حتماً باید در محیطی گرم انجام گیرد.

بیرون آوردن دوربین پولاروید ۱۸۰ از کیف و آویزان کردن آن به گردن، حس بی‌نظیری دارد. شاید بیش از هر دوربین دیگری که تا به حال داشته‌ام، این دستگاه توجه مردم را جلب می‌کند و سر صحبت را باز می‌کند. هفته گذشته در راه بازگشت از کلاس یوگا، خانمی مجذوب ظاهر کلاسیک دوربین شد و با هیجان به زبان اسپانیایی و سپس انگلیسی از زیبایی این دوربین قدیمی تعریف کرد.

چند روز پیش نیز برای مصاحبه با یک عکاس جهت یک پروژه پژوهشی به محله قدیمی‌ام در بروکلین رفتم. در ایستگاه مترو، در حالی که منتظر قطار خط ۷ بودم، به منظره مقابل چشم دوختم و دوربین را برای ثبت عکس آماده کردم. این فرآیند مکانیکی و فیزیکی، جادویی ملموس دارد که در دوربین‌های دیجیتال مدرن و گوشی‌های هوشمند امروزی کاملاً مفقود شده است.

اسکنِ نگاتیوِ فیلمِ «پیل-آپارت» (peel-apart) مدل Fujifilm FP100C. تاریخ انقضای این فیلم سال ۲۰۱۱ بوده و در سال ۲۰۲۶ عکاسی شده است.

مراحل فنی عکاسی و ظهور دستی عکس آنالوگ

ابتدا دوربین را به گردن آویختم. با نگاه به صحنه، از قانون «Sunny 16» (سانی ۱۶) برای نورسنجی دستی استفاده کردم. فیلمی که استفاده می‌کردم مربوط به سال ۲۰۱۶ میلادی (۱۳۹۵ شمسی) بود، اما فیلم داخل شاسی دوربین در سال ۲۰۱۱ میلادی (۱۳۹۰ شمسی) منقضی شده بود. با توجه به تاریخ انقضا، تصمیم گرفتم نوردهی را دو استاپ (Stop) افزایش دهم (اوراکسپوز کنم). با تنظیم حساسیت روی ISO 100، سرعت شاتر را روی ۱/۱۲۵ ثانیه قرار دادم. دیافراگم را ابتدا روی ۱۶ و سپس برای جذب دو برابر نور بیشتر، روی f/8 تنظیم کردم. سپس منظره‌یاب رنج‌فایندر (ساخت شرکت زایس) را باز کردم، فانوس مکانیکی و لنز دوربین را بیرون کشیدم، شاتر را مسلح کردم، فوکوس را تنظیم و عکس را ثبت کردم.

پس از فشردن دکمه شاتر، زبانه کناری دوربین را کشیدم تا فیلم از میان غلتک‌های داروی ظهور عبور کند. سرعت کشیدن فیلم باید کاملاً یکنواخت باشد تا مواد شیمیایی به صورت یکدست روی سطح نگاتیو پخش شوند. پس از آن، برای پخش بهتر دارو، فیلم را کمی ماساژ دادم. با توجه به دمای هوای محیط که حدود ۲۶ درجه سانتی‌گراد بود، طبق دستورالعمل ظهور، حدود ۹۰ ثانیه منتظر ماندم تا فرآیند شیمیایی کامل شود.

اسکن عکس پولاروید 100C (نوع Peel-Apart) با تاریخ انقضای گذشته

چالش‌های اسکن نگاتیو و بازسازی رنگ در فتوشاپ

به دلیل منقضی شدن طولانی‌مدت فیلم، عکس‌ها دچار تغییر رنگ شدید و تمایل به رنگ سبز (Green Cast) شده بودند. نگاتیوهای این فیلم‌ها را نگه داشتم، آن‌ها را در آب خیس کردم و با استفاده از مواد پاک‌کننده شیشه و برس مخصوص، لایه سیاه پشت نگاتیو را تمیز کردم تا لایه آبی شفاف ظاهر شود. پس از خشک شدن، نگاتیو را روی صفحه نمایش کاملاً سفید آیپد قرار دادم و با دوربین لایکا SL2s از روی آن عکاسی (دیجیتایز) کردم. در نهایت، با استفاده از نرم‌افزار Capture One رنگ‌ها را تصحیح و بازسازی کردم.

اسکنِ نگاتیوِ فیلمِ Fujifilm FP100C (از نوع جداشونده). تاریخ انقضای این فیلم سال ۲۰۱۱ بوده و در سال ۲۰۲۶ عکاسی شده است.

چرا عکاسی مدرن جذابیت خود را از دست داده است؟

گاهی اوقات متعجب می‌شوم که چرا غول‌های فناوری ژاپنی بیشتر به سمت طراحی بدنه دوربین‌های کلاسیک و رترو (Retro) حرکت نمی‌کنند. برندهای ژاپنی در بهینه‌سازی تکنولوژی فوق‌العاده هستند؛ کاری که نیکون و پنتاکس با دوربین‌های SLR کردند یا کاسیو در دنیای ساعت انجام داد. اما خلاقیت در طراحی اصیل را انگار فراموش کرده‌اند. در حال حاضر، این شرکت‌های چینی هستند که با خلاقیت عکاسان علاقه‌مند به متدهای قدیمی را جذب می‌کنند.

عکاسی مدرن و دیجیتال بیش از حد ساده شده است. لنزها و سنسورها تمام کارهای خلاقانه را برای ما انجام می‌دهند. این سبک عکاسی تنبلانه طراحی شده است؛ عکاسان عکس‌های بی‌کیفیت می‌گیرند با این فرض که بعداً در لایت‌روم و فتوشاپ آن را اصلاح می‌کنند. این موضوع اصالت و تصمیم‌گیری در لحظه ثبت عکس را از بین می‌برد. عکاسی مدرن به شدت پیش‌بینی‌پذیر و تکراری شده است، در حالی که جادوی واقعی عکاسی آنالوگ در غیرقابل‌پیش‌بینی بودن آن نهفته است. در دورانی که هوش مصنوعی (AI) و اینفلوئنسرهای شبکه‌های اجتماعی مرزهای واقعیت را تغییر داده‌اند، بازگشت به ریشه‌های عکاسی آنالوگ و فیلم‌های فوری، تنها راه نجات هنر عکاسی به عنوان یک مهارت و خلاقیت انسانی است.

منبع: https://www.thephoblographer.com/

مترجم: ریحانه تقی یاری