اگر از کنار ایستگاه اتوبوسی در نزدیکی دفتر مرکزی متا (Meta) در لندن عبور کنید، با یک بیلبورد تبلیغاتی پرزرق‌وبرق مواجه می‌شوید: کایلی جنر، سلبریتی مشهور، در حال تبلیغ عینک‌های هوشمند این شرکت. اما کافی است چند قدم به سمت دیگر حرکت کنید؛ پوستر ناگهان تغییر شکل داده و به یک تصویر رادیولوژی (X-ray) سیاه و سفید از صورت او تبدیل می‌شود که زیر آن نوشته شده است: «ما همیشه شما را تماشا می‌کنیم» (We’re always watching).
این تغییر چهره، اتفاقی نیست. همان‌طور که نشریه Hyperallergic گزارش داده، این یک «تبلیغ جعلی» (Spoof Ad) است که توسط گروه فعال «Everyone Hates Elon» نصب شده. این گروه به مداخلات عمومی علیه میلیاردرهای حوزه فناوری شهرت دارند. پوستر با تکنیک «عدسی‌های لنتیکولار» چاپ شده است؛ یعنی بسته به زاویه‌ای که به آن نگاه می‌کنید، تصویر تغییر می‌کند. از روبرو، عینک را تبلیغ می‌کند و از کناره‌ها، درباره ماهیت نظارتی آن هشدار می‌دهد.
الهام از سینما؛ نقد فناوری نظارتی
طراحی این پوستر، ارجاعی به فیلم کلاسیک They Live (۱۹۸۸) ساخته جان کارپنتر است؛ فیلمی که در آن قهرمان داستان با زدن یک عینک مخصوص، تبلیغات را کنار زده و فرمان‌های واقعی پنهان در آن‌ها را می‌بیند. تبدیل چهره جنر به یک اسکلت، زبانِ تند گروه معترض است: آن‌ها می‌گویند «فروش محصول» و «نظارت بر کاربران» در دنیای متا، در واقع یک کالا هستند. سخنگوی این گروه معتقد است متا پس از سال‌ها ردیابی کاربران در فضای آنلاین، اکنون می‌خواهد آن‌ها را در دنیای واقعی نیز تحت نظر بگیرد و این عینک‌ها ابزاری برای ضبط مخفیانه تصاویر، به‌ویژه از زنان و جوانان است.
ابهام در چراغ هشدار؛ کابوس حریم خصوصی
زمان‌بندی این اعتراض بسیار حساس است. ماه گذشته متا از خط تولید جدیدی با همکاری EssilorLuxottica رونمایی کرد که مدل‌های آن با طراحی کایلی جنر تا ۳۹۹ دلار قیمت دارند. این عینک‌ها قابلیت ضبط ویدیو تا سه دقیقه را دارند. با این حال، گزارش Financial Times نشان می‌دهد که متا در حال تست حالت «فوق‌حساس» (Super Sensing) است؛ حالتی که به طور مداوم صدا و عکس ضبط می‌کند تا هوش مصنوعی بتواند روز شما را بازسازی کند. نکته نگران‌کننده اینجاست که مدیران متا در حال بحث بودند که آیا هنگام فعال بودن این حالت، چراغ LED هشدار ضبط باید روشن بماند یا خیر!
هشدار به عکاسان؛ تغییر معادلات حریم خصوصی
برای عکاسان حرفه‌ای، این تنها یک بحث نظری نیست. عکاسان همیشه با مفاهیمی مثل «رضایت» (Consent) و حریم خصوصی در فضای عمومی دست‌وپنج نرم می‌کنند. وقتی دوربینی روی صورت یک رهگذر قرار دارد که به راحتی قابل تشخیص نیست و می‌تواند به سرویس‌های جستجوی چهره متصل شود، تعادل دنیای عکاسی به هم می‌خورد. در سال ۲۰۲۴، دو دانشجوی هاروارد ثابت کردند که با اتصال این عینک‌ها به ابزارهای جستجوی چهره، می‌توانند هویت غریبه‌ها، آدرس و شماره تلفن آن‌ها را به راحتی پیدا کنند.
این فناوری، شکاف‌های قانونی در حوزه حریم خصوصی و داده‌های بیومتریک را آشکار کرده است. پوستر لندن، فراتر از یک اثر هنری، پرسشی عملی را مطرح می‌کند که عکاسان در خیابان‌های آینده با آن مواجه خواهند شد: وقتی مرز میان «ثبت تصویر» و «نظارت مخفیانه» از بین برود، عکاسی چگونه معنا خواهد شد؟
مترجم: حنانه قنبری
Saturday, 24 October , 2026