نیوشا توکلیان و بازگشت به نگاتیوهای فراموش‌شده؛ روایتی صمیمی از آغاز راه

نیوشا توکلیان، عکاس برجسته ایرانی، در کتاب جدید خود با عنوان «و آن‌ها به من خندیدند» (And They Laughed at Me)، مخاطب را به سفری صمیمی در آرشیوهای شخصی‌اش می‌برد. این کتاب که به‌تازگی توسط آژانس مگنوم معرفی شده، فراتر از یک مجموعه عکس، بازخوانی تأمل‌برانگیز دو دهه فعالیت هنری اوست؛ از نخستین تجربه‌های نوجوانی تا ثبت لحظات تاریخی ایران.

IRAN. 1999. Contact sheet with images of key student protests where people were killed and went missing.

از کمال‌گرایی تا زیبایی در نقص‌ها

استفانی پاپا، نویسنده مگنوم، در این مقاله اشاره می‌کند که این کتاب پس از درگذشت پدر توکلیان شکل گرفت. او با بازگشت به نگاتیوهای سال‌های ۱۹۹۵ تا ۲۰۰۱ و آزمایش‌های شیمیایی روی آن‌ها، تصاویری را بیرون کشید که خودش آن‌ها را «اسنپ‌شات‌های کج و خارج از فوکوس» می‌نامد. این رویکرد، تغییری آشکار نسبت به کارهای دقیق و با وضوح بالای همیشگی اوست؛ گویی او قصد دارد به نقص‌ها معنا ببخشد و از این طریق، برشی صادقانه از زندگی خود را به تصویر بکشد.

سردبیر روزنامه‌ام از زندان آزاد می‌شود. ایران، ۱۳۷۸. © نیوشا توکلیان / مگنوم فوتوز

حافظه تصویریِ یک نسل

کتاب به شکل یک دفترچه خاطرات شخصی روایت می‌شود و تصویری از جوانانی را نشان می‌دهد که در دورانی از «امیدهای شکسته و رویاهای نوجوانیِ ویران‌شده»، برای خود فضایی برای ابراز وجود می‌تراشیدند. تصاویر شامل صحنه‌هایی از اعتراضات دانشجویی، کافه‌های تعطیل‌شده و پشت‌صحنه تئاتر شهر تهران است؛ جایی که او برای نخستین بار از بازیگری عکاسی کرد که پیش‌تر اجازه حرکت آزادانه روی صحنه را نداشت.

بازگشت به تحریریه، چند ماه پس از آنکه توسط مقامات تفتیش و پلمب شد. نزدیک به دوازده کبوتر مرده پیدا کردم که پس از مهر و موم شدن ساختمان در آنجا حبس شده بودند. ایران، ۱(…) © نیوشا توکلیان / مگنوم فوتوز

ادای احترام به زنان؛ از سکوت تا بیداری

در بخش دیگری از این مسیر هنری، توکلیان در سال ۲۰۱۷ به سراغ مناظر خالی و پرتره زنانی رفت که چهره‌شان پوشیده است. این کتاب در نهایت ادای احترامی است به زنانی که در سکوت، برای تغییرات فرهنگی امروز ایران مبارزه کردند. توکلیان درباره تغییر نگاهش می‌گوید: «برای اینکه بتوانم حق مطلب را در مورد همه کسانی که در این مسیر بودند ادا کنم، باید نگاهم را تغییر می‌دادم؛ دیگر نمی‌خواستم جهان را به شکلی پاتتیک و مالیخولیایی ببینم.» او بازگشت به این آرشیوها را فرصتی برای «پوست انداختن» و مواجهه با خاطراتی می‌داند که هویت فعلی او را ساخته‌اند.

ایران، ۱۳۷۸. نگاتیو نیمه‌نوردهی‌شده از استادیوم فوتبال که مملو از مردان بود. به‌عنوان یک زن اجازه ورود نداشتم، اما از حصار بالا رفتم و موفق شدم وارد شوم.

بازیگری در حال تمرین نمایش در تئاتر شهر. برای نخستین‌بار به زنان اجازه داده شد که دستان خود را روی صحنه بالاتر از سطح بدنشان ببرند. ۱۳۷۸. © نیوشا توکلیان / مگنوم فوتوز