همکاری در عکاسی؛ از سوژه منفعل تا کنش جمعی
آلفرد استیگلیتز، «جورجیا اوکیف»، ۱۹۱۸
به لطف مؤسسه هنر شیکاگو
اگر به داستان شکل‌گیری برخی از مشهورترین عکس‌های تاریخ نگاه کنیم، درمی‌یابیم که مفهوم «همکاری» در عکاسی پیچیده‌تر از آن چیزی است که به نظر می‌رسد.
در سال ۱۹۳۶، دوروتیا لنگ تصویری از زنی آواره در دوران رکود بزرگ آمریکا ثبت کرد؛ عکسی که بعدها با عنوان «مادر مهاجر» به نمادی تاریخی بدل شد. در این تصویر، فلورنس اوونز تامپسون با نگاهی نگران به دوردست خیره شده و کودکانش به او پناه آورده‌اند. سال‌ها بعد، تامپسون اعلام کرد که از انتشار این تصویر رضایت نداشته و خود را به نمادی ناخواسته از رنج انسانی تبدیل‌شده می‌دید. این نمونه، پرسشی اساسی را مطرح می‌کند: آیا حضور فرد مقابل دوربین نوعی همکاری است، حتی اگر با نارضایتی همراه باشد؟
دوروتیا لنگ، «کارگران فقیر نخودچین در کالیفرنیا؛ مادری ۳۲ ساله با هفت فرزند»، فوریه ۱۹۳۶
به لطف کتابخانه کنگره آمریکا
در نقطه‌ای کاملاً متفاوت، کنتس کاستیلیونه در قرن نوزدهم بیش از هفتصد پرتره از خود را با دقتی وسواس‌گونه طراحی و اجرا کرد. او لباس، ژست و حتی جزئیات صحنه را تعیین می‌کرد و در همکاری با عکاس درباری، تصاویری خلق کرد که بیانگر قدرت و هویت شخصی‌اش بود. در اینجا، همکاری نه از سر اجبار، بلکه به‌مثابه آفرینشی مشترک و آگاهانه شکل گرفت.
پیر-لوئی پیِرسون، «اسکرزو دی فولیا»، ۱۸۶۳ تا ۱۸۶۶. ویرجینیا اولدوئینی، کنتس کاستیلیونه
به لطف موزه متروپولیتن هنر
کتابی برای بازتعریف تاریخ عکاسی
کتاب «Collaboration: A Potential History of Photography» (۲۰۲۴) به قلم آریلا آیشا آزولای، وندی اوالد، سوزان مایزلاس، لی ریفورد و لورا وکسلر، تلاش می‌کند مفهوم همکاری را به‌عنوان بنیان عکاسی بازخوانی کند. نویسندگان معتقدند مشارکت در عکاسی اغلب نادیده گرفته شده و تاریخ این هنر بیش از حد بر ایده «نبوغ فردی» تمرکز داشته است.
کارولین دریک، «جامعه اویغور»، ۲۰۰۷ تا ۲۰۱۳
به لطف هنرمند
در این کتاب، ۱۱۵ نمونه از تاریخ عکاسی بررسی می‌شود که هر یک نشان می‌دهد عکس‌ها حاصل تعامل میان عکاس، سوژه و زمینه‌های اجتماعی‌اند. حتی در عکس‌های خبری مشهور، مانند تصویر معروف دختربچه‌ای که در جنگ ویتنام از بمباران می‌گریزد، نقش فرد مقابل دوربین صرفاً به «سوژه» محدود نمی‌شود؛ تجربه زیسته و واکنش او نیز بخشی از شکل‌گیری معنای تصویر است.
وندی اوالد، «رضا»، ۲۰۰۳ تا ۲۰۰۵
به لطف هنرمند
نمونه‌های دیگری از دهه ۱۹۶۰ نیز نشان می‌دهد که برخی پرتره‌ها در شرایطی نابرابر و اجباری ثبت شده‌اند و نگاه یا حالت چهره افراد، تنها ابزار اعتراض یا بیان هویت آنان بوده است. در چنین مواردی، همکاری می‌تواند ترکیبی از اجبار، مقاومت و بازنمایی باشد.
عکاسی مشارکتی؛ روایت‌های تازه از دل جامعه
در مقابل، گونه‌هایی از عکاسی مشارکتی وجود دارد که بر توانمندسازی و روایت‌گری جمعی تأکید دارند. وندی اوالد در دهه ۱۹۷۰ از دانش‌آموزان مناطق روستایی آمریکا خواست از خود، خانواده و محیط اطرافشان عکاسی کنند. نتیجه، تصاویری صمیمی و شخصی بود که نگاه کودکان به جهانشان را ثبت می‌کرد.
جنت استالارد، «از مجسمه حیاط پشتم عکس گرفتم»، ۱۹۸۰
در دهه‌های اخیر نیز هنرمندانی مانند لاتویـا روبی فریزر با همکاری اعضای خانواده خود، پیامدهای مشکلات زیست‌محیطی در زادگاهشان را مستند کرده‌اند. در این پروژه‌ها، عکاس و سوژه جایگاه ثابتی ندارند؛ گاه مادر از دختر عکاسی می‌کند و گاه برعکس. این جابه‌جایی نقش‌ها، مفهوم همکاری را عینی‌تر می‌کند.
همچنین نهادهای مردم‌نهاد با در اختیار گذاشتن ابزار عکاسی به ساکنان مناطق مختلف، به آن‌ها امکان داده‌اند تا شرایط محیطی و اجتماعی خود را ثبت و مستند کنند. در این رویکرد، تصویر نه محصول نگاه بیرونی، بلکه حاصل مشارکت مستقیم جامعه است.
آلبرتو کوردا، هاوانا، ۵ مارس ۱۹۶۰
وزارت کشور کوبا، ۲۰۰۸
به لطف GM Photo Images / Alamy
فراتر از اسطوره «عکاسِ تنها»
کتاب «همکاری» نشان می‌دهد که عکاسی همواره نوعی آفرینش مشترک بوده است؛ از تعاملات اشرافی قرن نوزدهم تا عکاسی خبری و پروژه‌های اجتماعی معاصر. حتی مخاطبان و منتقدان نیز با تفسیر و بازخوانی تصاویر، در تولید معنا سهیم‌اند.
یوژن ریچاردز، «آخرین درمان»، بیمارستان زنان بوستون، بوستون، ۱۹۷۹
به لطف هنرمند
در روزگاری که تصاویر بحران‌ها و فجایع انسانی توجه جهانیان را جلب می‌کند، بازنگری در مفهوم همکاری می‌تواند ما را از روایت ساده «عکاسِ قهرمان» دور کرده و به درکی عمیق‌تر از نقش همه افراد در شکل‌گیری تصویر برساند؛ تصاویری که نه حاصل یک نگاه منفرد، بلکه نتیجه شبکه‌ای از روابط انسانی‌اند.
مشخصات کتاب:
Collaboration: A Potential History of Photography
نویسندگان: Ariella Aïsha Azoulay و همکاران
ناشر: Thames & Hudson
سال انتشار: ۲۰۲۴
منبع: https://aperture.org/
مترجم: ریحانه تقی یاری
Saturday, 24 October , 2026