«من مادر تو هستم (نیستم)»؛ روایتی صمیمی از زخم، حافظه و رابطه مادر و دختر

کتاب «i am (not) your mother» اثر هادی بری، با کنار هم نشاندن تصاویر، نوشته‌های شخصی و اسناد خانوادگی، تجربه‌ای عاطفی و صمیمی از رابطه مادر و دختر را پیش می‌کشد؛ رابطه‌ای که میان فقدان، رنج، عشق و بازنگری در گذشته شکل گرفته است.

کتاب «i am (not) your mother» اثر هادی بری Hady Barry، پروژه‌ای شخصی و عمیق است که از دل تأمل هنرمند درباره مادری و گذشته خانوادگی‌اش شکل گرفته است. این کتاب با ترکیب عکس‌های سیاه‌وسفید، نوشته‌های روزانه و آرشیو خانوادگی، رابطه‌ای پیچیده و چندلایه میان مادر و دختر را روایت می‌کند؛ رابطه‌ای که در آن هم‌زمان ردپای غیبت، آسیب، عشق، خشم و آشتی دیده می‌شود.

ماجرا از سال ۲۰۲۰ آغاز شد؛ زمانی که هادی بری با یکی از دوستان نزدیکش و خانواده او زندگی می‌کرد. بارداری دوستش با فرزند دوم، او را به فکر مادری، تشکیل خانواده و موقعیت خودش به‌عنوان زنی در آستانه میانه دهه سی زندگی انداخت. این تأملات نخست به شکل‌گیری مجموعه‌ای با عنوان «Wearing the Inside Out» انجامید؛ مجموعه‌ای که زندگی درهم‌تنیده دو زن و احساسات متناقض بری نسبت به مادری را بررسی می‌کرد.

اما زمانی که بری در سال ۲۰۲۳ برای شرکت در کارگاه «Photobook as an Object» به ژاپن سفر کرد و دوباره به این پروژه بازگشت، دریافت که تردیدها و احساسات متناقضش درباره مادری، ریشه در رابطه دشوار او با مادر خودش دارد. او به یاد می‌آورد که در ۱۳سالگی، پس از فرار خانواده از جنگ داخلی ساحل عاج و رسیدن به سنگال، مسئولیت سه خواهر و برادر کوچکترش بر دوش او افتاد؛ زیرا مادرش برای درخواست پناهندگی به آمریکا رفت و پدرش نیز اغلب به دلیل کار غایب بود. این فقدان عمیق والدین، حسی از رهاشدگی را در او به جا گذاشت که تا بزرگسالی ادامه یافت.

همین کشف شخصی، هسته شکل‌گیری کتاب «i am (not) your mother» شد؛ کتابی که گذشته و حال را از طریق گفت‌وگوی میان تصویر، متن و آرشیو به هم پیوند می‌دهد. بری این اثر را در سال ۲۰۲۴ طی اقامتی هنری در بنیاد Penumbra و در دل نمایشگاهی با عنوان Press Print تولید کرد؛ نمایشگاهی که به تنوع امکانات چاپ ریسوگراف اختصاص داشت. کار در میان صدها کتاب و نشریه از سراسر جهان، نگاه او را نسبت به ظرفیت‌های مادی و حسی این رسانه عمیق‌تر کرد.

نتیجه، کتابی است با کیفیتی بسیار شخصی و ملموس: جلدی با بافت مات و نرم، صحافی دوخته‌شده با دست و پالت رنگی خامی متشکل از سیاه، قرمز و زرد. همین ویژگی‌های فیزیکی، بازتابی از رابطه در حال تغییر و پیچیده او با مادرش هستند. روی جلد، تصویری نزدیک از مادر هنرمند در جوانی دیده می‌شود که به بیرون از قاب لبخند می‌زند؛ در حالی که روی جلد پشت، تصویری تازه‌تر از او قرار دارد که مستقیم به دوربین نگاه می‌کند. عنوان دست‌نویس کتاب نیز با قرار دادن واژه «not» درون پرانتز، دو خوانش متضاد را هم‌زمان پیش می‌گذارد: «من مادر تو هستم» و «من مادر تو نیستم».

در سراسر کتاب، بری با استفاده محدود اما مؤثر از رنگ‌های سیاه، قرمز و زرد، نوعی گفت‌وگوی بصری میان زمان‌ها و احساس‌ها ایجاد می‌کند. عکس‌های آرشیوی خانواده، از جمله تصویر مادر در حال رقصیدن در مهمانی یا در آغوش گرفتن نوزادش، با لکه‌های قرمز پوشیده شده‌اند؛ رنگی که بار عاطفی نهفته در این خاطرات نرم و نوستالژیک را به سطح می‌آورد. در بخش میانی کتاب، صفحاتی صورتی‌رنگ یادداشت‌های روزانه او از اوایل دهه ۲۰۰۰ را در خود جای داده‌اند؛ متن‌هایی آکنده از فشار مسئولیت و بار عاطفی. در پاسخ به آن‌ها، جملات مادر که از گفت‌وگوهای اخیرشان استخراج شده، با دست‌خط قرمز روی عکس‌های سیاه‌وسفید دیده می‌شود؛ جملاتی مانند «تو خیلی کم‌سن بودی» یا «نمی‌خواهم بیش از این به تو آسیب بزنم.»

یکی از نقاط قوت کتاب، تبدیل رنج پنهان به روایتی قابل لمس و مواجهه‌پذیر است. بری می‌گوید ساخت این کتاب تجربه‌ای پالایشی برای او بوده؛ فرایندی که به او کمک کرده بار عاطفی گذشته را رها کند. او اشاره می‌کند که نوشته‌های روزانه‌اش دیگر همان شدت عاطفی گذشته را برایش ندارند و ساخت کتاب برایش شبیه نوعی «جن‌گیری» یا رهایی از چیزی بوده که سال‌ها با خود حمل می‌کرده است.

در عین حال، این کتاب فقط درباره تجربه شخصی هنرمند نیست؛ بلکه نشان می‌دهد کتاب هنرمند چگونه می‌تواند رابطه‌ای صمیمی با خواننده برقرار کند. بوی ملایم جوهر گیاهی، کیفیت لمسی صفحات و رد کم‌رنگ جوهر بر نوک انگشتان پس از ورق زدن کتاب، تجربه‌ای حسی و نزدیک پدید می‌آورد؛ تجربه‌ای که مخاطب را به یافتن بازتابی از داستان‌های خودش در دل روایت بری دعوت می‌کند.

«i am (not) your mother» کتابی است درباره حافظه، اندوه، مادری و ترمیم؛ اثری که از دل یک تجربه شخصی، امکانی برای گفت‌وگویی گسترده‌تر درباره خانواده، فقدان و پیوندهای عاطفی فراهم می‌کند.