اداره / ال‌ای آفیس؛ روایت تلخ و طنزآمیز از زندگی اداری در قاب عکس

بازنشر کتاب «Office / LA Office» از لارس تونبیورک پس از بیش از دو دهه، بار دیگر نگاه انتقادی این عکاس سوئدی به فضای کار اداری را زنده می‌کند؛ تصاویری که با طنزی تلخ، پوچی، استرس و روزمرگی زندگی کارمندی در شرکت‌های بزرگ را به تصویر می‌کشند.

ویرایش تازه و گسترش‌یافته کتاب عکاسی «Office / LA Office» اثر لارس تونبیورک، که در سال ۲۰۲۴ توسط انتشارات Loose Joints منتشر شده، بار دیگر یکی از آثار شاخص عکاسی معاصر را در دسترس مخاطبان قرار می‌دهد. این کتاب نخستین بار ۲۳ سال پیش منتشر شد و اکنون با افزوده‌هایی تازه، از جمله تصاویر مربوط به لس‌آنجلس، بازنشر شده است.

در پایان این کتاب نقل‌قولی از لائوتسه، فیلسوف چینی و نویسنده «تائو ته چینگ» (حدود ۶۰۰ سال پیش از میلاد) آمده است: «به راز مشترک نزدیک‌تر شو. به امر معمولی توجه کن… این خرد است که امر عادی را با شگفتی می‌بیند.» فاصله چند هزار ساله میان این اندیشه و کتاب تونبیورک چندان زیاد به نظر نمی‌رسد؛ زیرا نگاه این عکاس سوئدی در سراسر فعالیت حرفه‌ای‌اش معطوف به کشف معناهای عمیق در موقعیت‌های روزمره بوده است.

آفیس، ۷۷: کارگزار بورس، توکیو، ۱۹۹۹
© لارس تونبیورک، ۲۰۲۴
انتشارات Loose Joints

در زبان سوئدی حتی اصطلاحی از نام او الهام گرفته شده است: «Tunbjörkare» یا «Tunbjörkland» برای توصیف مکان‌هایی به کار می‌رود که ویژگی‌هایی خاص و کمی عجیب دارند. تونبیورک از اردوگاه‌های تفریحی گرفته تا مراکز خرید و حومه شهرها، زندگی روزمره را همچون «بیگانه‌ای» که به سرزمینی ناشناخته قدم گذاشته، عکاسی می‌کرد. او به دنبال سوژه‌های عجیب یا دور از دسترس نبود، اما تصاویرش چنان‌اند که گویی توسط مسافری در سرزمینی ناآشنا ثبت شده‌اند؛ تصاویری هم‌زمان آشنا و غریب که لایه‌ای از هوشمندی و تفسیر را در خود دارند.

آفیس، ۶۱: اداره امور شهری، توکیو، ۱۹۹۶
© لارس تونبیورک، ۲۰۲۴
انتشارات Loose Joints

در «Office / LA Office» تونبیورک به سراغ یکی از عادی‌ترین و در عین حال بسته‌ترین فضاهای دنیای غرب می‌رود: دفتر کار. این مجموعه که در دهه ۲۰۰۰ شکل گرفت، نوعی ملال مشترک و جهانی در محیط‌های شرکتی را ثبت می‌کند؛ فرقی نمی‌کند استکهلم باشد یا توکیو، نیویورک یا لس‌آنجلس.

پالت رنگی این فضاها اغلب از طیف‌های خاکستری و آبی سرد تشکیل شده و گاه لکه‌ای از رنگ برای شکستن این یکنواختی دیده می‌شود. کف‌ها و صندلی‌ها با پارچه‌هایی پوشیده شده‌اند که ظاهری ناخوشایند دارند و کارمندان لباس‌های رسمی و کسل‌کننده پوشیده‌اند. در میان چرخه‌ای بی‌پایان از آشفتگی، استرس و بی‌حوصلگی، تقریباً مشخص نیست کارکنان این دفاتر دقیقاً مشغول چه کاری هستند.

آفیس، ۵۰: شرکت ساختمانی، توکیو، ۱۹۹۹
© لارس تونبیورک، ۲۰۲۴
انتشارات Loose Joints

همان‌طور که دیوید گربر، انسان‌شناس آمریکایی، در مقاله همراه کتاب اشاره می‌کند، احتمالاً بسیاری از این‌ها «شغل‌های بیهوده» هستند؛ مشاغلی که کارکرد واقعی یا سهمی در بهبود جامعه ندارند، اما از افرادی که آن‌ها را انجام می‌دهند می‌خواهند وانمود کنند کارشان معنا دارد. چنین مشاغلی می‌توانند آسیب‌های روانی عمیقی به همراه داشته باشند. با وجود گذشت دو دهه از انتشار نخست کتاب، این نوع کارها همچنان رو به افزایش‌اند؛ به‌ویژه در دوره‌ای که فناوری اغلب به ابزاری برای کار بیشتر، نه کمتر، تبدیل شده است.

آفیس، ۵۰: شرکت ساختمانی، توکیو، ۱۹۹۹
© لارس تونبیورک، ۲۰۲۴
انتشارات Loose Joints

در دوران امروز که مرز میان خانه و محل کار تا حد زیادی از میان رفته و کار نامرئی و دیجیتال شده است، جنبه فیزیکی تصاویر «Office / LA Office» تأثیر بیشتری می‌گذارد. در این عکس‌ها، زندگی اداری در تمام پوچی و اغراقش آشکار است: کارمندان در راهروهای پیچ‌درپیچ دفاتر گرفتارند، ناهارشان را روی میز کار و کنار دفترچه یادداشت می‌خورند و بدن انسان در میان معماری سخت و قالبی محیط کار، دست‌وپاگیر به نظر می‌رسد.

نشانه‌های کار در همه جا پراکنده‌اند؛ توده‌های کاغذ، پوشه‌های انباشته و فناوری‌های حجیم و به‌هم‌ریخته آن زمان، مانند رایانه‌های بزرگ و کابل‌های درهم‌تنیده. چند گلدان کوچک نیز که قرار است فضای خشک دفتر را نرم‌تر کنند، اغلب بی‌اثر و غم‌انگیز به نظر می‌رسند.

امروزه تلاش شرکت‌ها برای کنترل زمان و بدن کارکنان، با هدف رسیدن به حداکثر بهره‌وری، شکل‌های تازه‌ای پیدا کرده است. بسیاری از دفاتر با ظاهری دوستانه‌تر طراحی می‌شوند؛ پر از گیاهان، امکاناتی مانند نوشیدنی رایگان، میز پینگ‌پنگ یا برنامه‌های اجتماعی کاری. مدیریت زمان نیز بیشتر به فضای دیجیتال منتقل شده و سازوکارهای درونی کار کمتر قابل مشاهده‌اند. در چنین شرایطی، زیست‌بوم اداری که تونبیورک در «Office / LA Office» ثبت کرده ــ فضایی که زمانی برای بسیاری کاملاً آشنا بود ــ شاید به‌تدریج در حال ناپدید شدن باشد.